Ukrayna’nın başkenti Kiev, son yıllarda hız kazanan tarihsel hafıza politikaları kapsamında önemli bir karara daha imza attı. Kiev Şehir Konseyi, Sovyetler Birliği ve Rusya ile ilişkilendirilen 15 anıtın ve çeşitli sembolik unsurların kamusal alanlardan kaldırılmasını öngören önergeyi kabul etti. Karar doğrultusunda edebiyat, müzik, resim ve siyaset dünyasında iz bırakmış bazı ünlü Rus sanatçıların heykel ve hatıra plakaları da sökülecek.
KARARIN ARKA PLANI: SAVAŞ VE KİMLİK İNŞASI
Bu adım, Rusya-Ukrayna savaşıyla birlikte derinleşen kimlik, aidiyet ve tarih okuması tartışmalarının bir uzantısı olarak görülüyor. Ukrayna yönetimi, özellikle 2022’den sonra kamusal alandaki sembollerin “tarafsız” olmadığını ve Rusya’nın tarihsel etkisini yeniden ürettiğini savunuyor. Bu nedenle anıtlar, yalnızca sanat veya kültür objeleri olarak değil, siyasi anlam taşıyan göstergeler olarak ele alınıyor.
BULGAKOV’DAN ÇAYKOVSKİY’YE: KİMLER LİSTEDE?
Kaldırılması planlanan anıtlar arasında, Kiev doğumlu olmasına rağmen Rus edebiyatının önemli isimlerinden sayılan Mihail Bulgakov da yer alıyor. Bunun yanı sıra besteciler Pyotr Çaykovskiy ve Mihail Glinka, ressam Viktor Vasnetsov, siyasetçi Dmitriy Manuilskiy ve şair Anna Ahmatova gibi figürlere ait heykel ve hatıra plakalarının da demonte edileceği açıklandı.
Bu durum, kültürel mirasın ulusal aidiyetle nasıl tanımlanacağı sorusunu yeniden gündeme taşıyor. Zira söz konusu isimlerin bir kısmı Ukrayna topraklarında doğmuş veya yaşamış olsa da, Rus kültürel kanonunun parçası olarak kabul ediliyor.
SOVYET HAFIZASINDAN KOPUŞ
Karar yalnızca bireysel figürlerle sınırlı değil. Kiev’in Sovyet dönemindeki unvanını simgeleyen beş köşeli yıldızlı “Kiev-Kahraman Şehir” işareti ile Rusya’yla ortak geçmişe göndermede bulunan semboller de kamusal alandan kaldırılacak. Bu uygulama, Ukrayna’nın Sovyet mirasıyla arasına mesafe koyma çabasının son halkası olarak yorumlanıyor.
“KURTARICI ASKERLER” ANITI YENİDEN YORUMLANIYOR
Pçhersk semtinde bulunan “Kurtarıcı Askerler” anıtı ise tamamen kaldırılmak yerine yeniden düzenlenecek. Anıttaki Rusça metin Ukraynacaya çevrilecek; savaş tarihleri 1941–1945 yerine 1939–1945 olarak güncellenecek. Ayrıca Sovyet anlatısının temel kavramlarından biri olan “Büyük Vatanseverlik Savaşı” ifadesi, uluslararası literatüre uygun biçimde “İkinci Dünya Savaşı” olarak değiştirilecek.
Bu müdahale, Ukrayna’nın yalnızca sembolleri değil, tarih anlatısını da dönüştürme iradesini ortaya koyuyor.
TARİHSEL ANALİZ: ANITLAR NEYİ TEMSİL EDER?
Tarihçiler, anıtların sadece geçmişi anmak için değil, bugünün siyasal tercihlerini görünür kılmak için inşa edildiğine dikkat çekiyor. Kiev’deki bu son karar da, Ukrayna’nın Rusya’dan kopuş sürecinde kendi ulusal anlatısını inşa etmeye çalıştığını gösteriyor. Bu bağlamda sanatçılar ve kültürel figürler dahi, jeopolitik çatışmanın sembolik unsurları hâline geliyor.
Uzmanlara göre bu süreç, Doğu Avrupa’da uzun süredir devam eden “anıtsal temizlik” eğiliminin bir parçası. Benzer uygulamalar Baltık ülkeleri ve Polonya’da da geçmiş yıllarda hayata geçirilmişti.