Hece Yayınları’ndan çıkan Rümeysa Oğuz’un Kabul Vakti kitabındaki “İsa’nın Kırk Günü” başlıklı öykü, daha ilk satırlarından itibaren okuru büyük bir yıkımın ortasına bırakıyor. İsa, hastaneden çıkarak baba evine dönen ancak artık eski hayatına dönemeyecek olan bir adamdır. Bir kulağını kaybetmiş, yüzü yanmış, evini, karısını ve oğlunu yitirmiştir. Üstelik eve dönen kişi yalnızca fiziksel olarak yaralanmış değildir. Öykünün asıl ağırlığı, karakterin yaşadığı ruhsal parçalanmada ortaya çıkar.
İSA’NIN KAYBI YALNIZCA BİR ÖLÜM HİKÂYESİ DEĞİL
Öykünün merkezindeki İsa karakteri, kayıplarının ardından hayatın gündelik akışından kopmuş bir insan olarak karşımıza çıkar. Baba evine dönüşü de sıradan bir eve dönüş değildir. Otuz beşinden sonra yeniden baba evine gelen İsa, aynı zamanda babasız kalmış bir baba evine ve evladını kaybetmiş bir adam olarak döner. Eşi ve oğlunun yokluğu, ev kavramının anlamını da değiştirir.
Bu nedenle öyküde “ev” yalnızca fiziksel bir mekân değildir. Geçmiş hayatın, aile bağlarının ve kaybedilen düzenin karşılığıdır. İsa’nın eşikten içeri adım atmasıyla birlikte eski hayatının geride kaldığının vurgulanması, bu geçişi güçlü bir sembole dönüştürür.
KIRK GÜN: ZAMANIN DEĞİL, DÖNÜŞÜMÜN ÖLÇÜSÜ
Öykünün en belirgin yapısal özelliği, anlatının günler üzerinden ilerlemesidir. 21. günle başlayan süreç 25, 27, 33, 34, 35, 36, 37, 38, 39 ve nihayet 40. güne ulaşır. Böylece okur, İsa’nın yaşadığı ruhsal değişimi gün gün takip eder.
Buradaki “kırk” sayısı, metnin yalnızca takvimsel çerçevesini oluşturmaz. İsa’nın kırk günlük süreç içerisinde dış dünyadan uzaklaşması, susması, karanlıkta kalması ve sonunda yeniden dışarı çıkması, acının içinden geçerek başka bir ruh hâline ulaşmasının aşamalarını gösterir.
İlk günlerde İsa’nın ağzından çıkan “şükür” ve “hamd” ifadeleri bile onun gerçek bir kabulleniş yaşadığını göstermez. Metin bunu özellikle vurgular: Söylenen sözlere karakterin kendisi dahi inanmamaktadır.
Bu tekrar, öykünün temel meselesini açık eder. “Kabul etmek başka, kabullendiğine inanmak başkadır.”
KÖMÜRLÜK: İSA’NIN İÇ DÜNYASINA DÖNÜŞEN KARANLIK
Öykünün en güçlü mekânlarından biri kömürlüktür. İsa, baba evinin kömürlüğünü kendisine oda yapar ve burada yaşamaya başlar. Bu tercih, karakterin insanlardan ve hayattan uzaklaşmasının fiziksel karşılığı hâline gelir.
Kömürlük karanlık, dar ve dış dünyadan kopuk bir mekândır. İsa’nın ruh hâliyle mekân arasında belirgin bir paralellik kurulur. Karakter nasıl kendi içine kapanmışsa kömürlük de dış dünyaya kapalıdır.
Ancak bu karanlık yalnızca umutsuzluğun mekânı değildir. Aynı zamanda dönüşümün gerçekleştiği yerdir. İsa burada konuşmayı yeniden öğrenir, annesiyle arasındaki mesafeyi yavaş yavaş azaltır ve sonunda dışarı çıkmaya hazırlanır.
Söz konusu kömürlük, öyküde bir tür iç hesaplaşma alanı olarak okunabilir.
ANNE KARAKTERİ: SESSİZLİĞİN VE SABRIN TAŞIYICISI
İsa’nın annesi öykünün diğer önemli karakteridir. Kadın, oğlunun yaşadığı acıyı doğrudan değiştiremez ancak onun yanında kalır. Yemek taşır, bekler, dua eder ve sabreder.
Özellikle “ya sabır” tekrarları anne karakterinin ruh hâlini anlatmanın önemli araçlarından biridir. Kadının elindeki tespih ve tekrar ettiği dualar, yalnızca dinî bir davranış olarak değil, çaresizlik karşısında tutunulan bir dayanak olarak da karşımıza çıkar.
Anne ile İsa arasındaki iletişim de uzun süre doğrudan konuşmayla gerçekleşmez. Kadın kapının arkasında bekler, yemek bırakır ve oğlunun yeniden hayata dönmesini bekler. İsa’nın 36. günde yeniden “anne” diyebilmesi bu nedenle sıradan bir sesleniş değildir. Günlerdir kullanılmayan dil yeniden açılır ve anne-oğul arasındaki bağ yeniden kurulmaya başlar.
ATEŞ, DUMAN VE ÇAKMAK: TRAVMANIN TEKRAR EDEN İZLERİ
Öyküde ateş ve duman imgeleri sürekli karşımıza çıkar. İsa’nın yüzünün yanması, nefesinin kesilmesi ve burnuna duman dolması geçmişte yaşadığı felaketin bedensel hafızasını canlı tutar.
Çakmak da bu açıdan dikkat çekici bir nesnedir. İsa defalarca sigarasını yakmak ister ancak ateşin ortaya çıkışı geçmişteki yangının hatırasını yeniden canlandırır. İlk bölümlerde sigara ağzında kalırken çakmak yeniden söndürülür.
Daha sonra gaz lambasının yakılmasıyla ateş imgesi farklı bir anlam kazanır. İsa artık ateşten yalnızca kaçmaz; onu kendi karanlığının içinde bir ışık olarak kullanmaya başlar. 37. günde gaz lambasını yakması, öykünün dönüşüm çizgisinde önemli bir aşamadır.
Bu nedenle ateş, öykü boyunca hem yıkımın hem de yeniden aydınlanmanın simgesi olarak değerlendirilebilir.
RÜYA: GERÇEK İLE TRAVMANIN KESİŞTİĞİ YER
İsa’nın gördüğü rüya da öykünün psikolojik derinliğini artırır. Alevden kanatları olan kuşun üzerinde uçması ve aşağıdaki evi görmesi, yaşadığı felaketin bilinçaltındaki yansıması olarak okunabilir. Kuşun alevleri, ev ve çocuğa ilişkin görüntülerle birleşir.
Rüyada uçmak özgürlük çağrışımı taşısa da burada özgürleştirici değildir. Aksine İsa’yı yeniden felaketin içine götürür. Bu yönüyle rüya, karakterin geçmişten kaçamadığını gösterir.
KUKLA: KAYBEDİLEN ÇOCUĞUN YERİNE GEÇEN SİMGE
Öykünün finaline doğru anlatının en güçlü sembollerinden biri ortaya çıkar: Ahşap kukla.
İsa, kömürlükte çalışarak ağaçtan bir kukla yapar. Ellerini, ayaklarını ve kulaklarını oluşturduğu bu kukla sonunda bir çocuğa dönüşür.
Kuklanın çocuk biçimine dönüşmesi, İsa’nın kaybettiği oğlunun yerine yeni bir bağ kurma çabasını düşündürür. Ancak İsa kuklanın gerçek oğlunun yerini tutamayacağını da bilir. Tam bu noktada metin gerçek ile dilek, ölüm ile yaşam ve çaresizlik ile teslimiyet arasındaki sınırı belirginleştirir.
İsa’nın Allah’a yaptığı dua öykünün duygusal doruk noktasıdır. Kendisine peygamberlik atfetmez; tam tersine bunun mümkün olmadığını açıkça söyler. Ardından yalnızca bir çocuğun dirilmesini ister ve kuklaya can verilmesini diler.
“KABUL” NEYİN KABULÜDÜR?
Öykünün başından sonuna kadar “kabul” düşüncesinin nasıl değiştiğini görmek mümkün.
İsa başlangıçta çevresindekilerin söylediği “şükür”, “hamd”, “teslimiyet” gibi sözleri tekrarlar ancak bunlara kendisi bile inanmaz. Zaman ilerledikçe bu sözler onun için dışarıdan tekrarlanan ifadeler olmaktan çıkar ve içsel bir anlam kazanmaya başlar.
Kırkıncı gün geldiğinde İsa yeniden dışarı çıkar. Enkazın bulunduğu sokağa gider ve geri döner. Ardından yaptığı kuklayı annesinin eşiğine getirir. Böylece öykünün başındaki eşik yeniden karşımıza çıkar. Fakat bu kez İsa kapının önünde geçmiş hayatıyla karşılaşan adam değildir. Yaşadığı kırk günlük sürecin ardından kendi acısıyla yüzleşebilen bir karakterdir.
Öykünün son cümlesi bu değişimi tamamlar: İsa, kırk gün boyunca dilinden dökülen sözlere ilk kez gerçekten inanır.
Dolayısıyla “kabul”, yaşanan ölümü unutmak ya da acının ortadan kalkması değildir. Acının varlığını inkâr etmeden onunla yaşamaya başlayabilmektir.
DİL VE ANLATIM: KISA CÜMLELERLE AĞIR BİR ATMOSFER
“İsa’nın Kırk Günü”nde anlatımın dikkat çekici özelliklerinden biri kısa ve kesik cümlelerin yoğun biçimde kullanılmasıdır. Bu yapı, karakterin ruh hâliyle uyumludur. İsa’nın yaşadığı travma, uzun açıklamalarla değil, davranışlar, tekrarlar ve kısa cümlelerle hissettirilir.
“Kimse gelmedi”, “Cevap yok”, “Olsun”, “Canın sağ ya” gibi kısa ifadeler anlatının sessizliğini güçlendirir.
Özellikle bazı cümle ve imgelerin tekrar edilmesi de anlatıya ritim kazandırır. İsa’nın sigarayı yakamaması, elini kulağına götürmesi, yüzünün yanması ve burnuna duman dolması gibi tekrarlar travmanın zihinde sürekli yeniden yaşanmasını hissettirir.
EŞİK: ESKİ HAYAT İLE YENİ HAYAT ARASINDA
Öyküde “eşik” kelimesinin ve kavramının özel bir ağırlığı bulunuyor. İsa baba evine ilk geldiğinde eşikte durur. Annesi geriye çekilir. Daha sonra kömürlükten çıktığında yine bir kapı ve eşik üzerinden hareket eder. Finalde ise kuklayı eşikten annesine doğru uzatır.
Bu nedenle eşik, öykünün en güçlü sembollerinden biridir. Bir tarafta kaybedilmiş geçmiş, diğer tarafta kurulmaya çalışılan yeni hayat vardır. İsa’nın yaşadığı dönüşüm de bu iki hayat arasındaki eşikte gerçekleşir.
ACININ İÇİNDEN GEÇEN BİR KABUL HİKÂYESİ
“İsa’nın Kırk Günü”, büyük bir felaket sonrasında hayatta kalan insanın yaşadığı ruhsal yıkımı merkeze alan bir öykü olarak okunabilir. Ancak metin yalnızca kayıp ve yas üzerine kurulmaz. Asıl anlatılan, insanın dayanamayacağını düşündüğü bir acıyla nasıl yaşamaya başladığıdır.
İsa’nın kırk günlük sessizliği, kömürlüğe kapanması, annesiyle kurduğu mesafeli ilişki, tekrar eden ateş ve duman imgeleri, rüyası ve sonunda yaptığı kukla, karakterin iç dünyasındaki değişimin parçalarını oluşturur.
Öykünün gücü, İsa’nın acısını büyük sözlerle açıklamak yerine onu mekânlar, nesneler, tekrarlar ve sessizlikler üzerinden göstermesinde ortaya çıkar.
Sonunda İsa oğlunu geri getiremez. Geçmişini de değiştiremez. Fakat kırk günün sonunda söylediği sözlere inanır. Bu nedenle “İsa’nın Kırk Günü”, ölümün karşısında hayatı yeniden kurmanın değil, önce hayatın artık eskisi gibi olmayacağını kabul etmenin hikâyesidir.
Ankaraedebiyat.com.tr
