Ankara, edebiyatımıza birçok önemli ismi kazandırmıştır. Başkent olmasının da tesiriyle 1920’lerden itibaren hemen hemen her alanda olduğu gibi edebiyatta da bir hareketlilik yaşanır. Örneğin Türk edebiyatının özellikle şiirdeki ilk farklı seslerinden olan Garip akımı (1. Yeniciler), düşünsel dünyalarını Ankara üzerinden duyurmuşlardır. Orhan Veli Kanık, Ali Oktay Rifat ve Melih Cevdet Anday, Ankara çıkışlı bir akım olan Garip ile adlarını duyururlar. Bu süreçten sonra Ankara hem diğer şehirlerden duhul ettiği hem de kendi içinden çıkardığı ediplerle Türk edebiyatına yön veren bir merkez olur.
DERGİ NEDİR?
Kitap, müellifin kendini duyurabileceği en önemli iletişim unsurudur. Her yazar, kitapları aracılığıyla duygularını nakletmeyi arzular. Eğer ünlü bir isim değilseniz bir yazarın kitabı çıkmadan önce uğraması gereken bazı mecralar vardır. Umumiyetle bu mecralar üzerinden kendini ispat ederse diğer yollar açılabilir. Bunlardan biri gazetelerdir, buralarda çıkan fıkra, makale, şiir vs. gibi türlerde yazılar üretmesi ona bir duyuluş kazandırabilir. Ancak gazetelerin esas gayesi gündelik siyasi ve ekonomik olayları öncelemek olduğundan edebiyat üzerine icra edilen köşeleri, en fazla bir iki sayfadan ibaret olur.
Edebiyat ve onun alt birimleri üzerine araştırma, inceleme, görüş, bilgi, duygu aktarımı gibi genel konuların paylaşıldığı dergiler, bu konuda önemlidir. Dergi; sadece edebiyat değil, tarih, spor, felsefe, sosyoloji, teknoloji, vd. alanlar üzerine eğilimin olduğu bir ihtisas mecmuasıdır.
Derleme ve dergi aynı kökten gelir. Bu anlamda dergi, hangi alanda çıkartılıyorsa o alanla ilgili derlemelerden oluşan, belli aralıklarla cem edilen mecmuadır denilebilir. Ki dergi, Arapça kökenli mecmua, derleme de yine mecmuayla aynı kökenli cem ile aynı anlamdadır. Derleme, Türkçe’de ter-leme fiilinden türemiştir. Dergi de aynı köke dayanır. Ter/der, toplamak anlamına gelir.
BAŞKENT OLMANIN ETKİSİYLE ARTAN EDEBİYAT FAALİYETLERİ
Edebiyat alanındaki birçok manzum ve mensurun toplandığı dergiler de ülkemizde Tanzimat döneminden itibaren yaygınlaşır. Merkeziyetçi devlet yapısından dolayı bu dönemde çıkartılan dergilerin çok büyük kısmı İstanbul’da neşredilir. Ankara’nın Milli Mücadele döneminin ve yeni kurulan Türkiye Cumhuriyeti’nin merkezi olmasından sonra yine merkeziyetçiliğin etkisiyle Ankara’da da birçok dergi yayımlanmaya başlar.
Bu dergilerin başındaysa Millî Mücadele döneminde iki sayı olarak çıkan Anavatan Mecmuası gelir. Anavatan’ın ilk sayısı 2 Temmuz 1922, ikincisi ise 15 Ağustos 1922 tarihinde yayımlanmıştır. Söz konusu dergilerden bir diğeri de 1924’te yayım hayatına başlayan Pınar’dır. Türkiye Muallimler Birliği’nce Ankara’da çıkarılan Pınar, Cumhuriyet’in ilk yıllarının erken yayınları arasındadır.
Bu dönemde bir veya iki sayı çıkan Mebahis[2] de önemlidir. Hem edebiyat hem bilim üzerine yayınlar yapan derginin sahibi Nahit Sırrı Örik’ti. Süleyman Nazif, Sami Paşazâde Sezâi ve Faik Ali Ozansoy gibi isimler bu dergide yazı kaleme almıştır. Bu yıl kurulan kısa ömürlü bir diğer dergi de Nur’dur. Ayrıca 1911’de İstanbul’da yayıma başlayan Türk Yurdu, 1918’de ara verdiği serüvenine 1924’ten sonra Ankara’da devam etmiştir ve halen Türk Ocakları bünyesinde içinde edebiyatı da kapsayan genel fikir dergiciliğini sürdürmektedir.
Keza 1926’da çıkan Hayat da bu açıdan ilklerdendir. Mehmet Emin Erişirgil tarafından yayına sunulan Hayat, sadece edebiyat değil, o alana ek olarak eğitim, kültür, siyaset ve felsefe dergisi olarak dikkat çeker. [3] Faruk Nafiz Çamlıbel, bu dergi ile özdeşleşen isimlerden biridir.
1928 yılında yayımlanan Gençlik dergisi de Ankara’da çıkartılan ilk dergiler arasındadır. O dönem henüz Ankara Lisesi’nde 9. sınıf öğrencisi olan Hıfzı Oğuz Bekata tarafından kurulan dergi, Arap harfleriyle yazılan Osmanlıca matbuatla çıkarılmıştır. Bu dergi, Bekata’nın 1933-1948 arasında 193 sayı çıkardığı Çığır dergisinin bir anlamda öncülü denebilir. Yine 1928’de yayım hayatına başlayan Çankaya da yeni başkentin ilk edebiyat dergileri arasındadır. Aynı sene çıkan kısa süreli Mehtap da listedeki yerini alır.
Türk edebiyatının Cumhuriyet devri önemli isimlerinden Nurullah Ataç ve Behçet Kemal Çağlar’ı da kadrosunda barındıran Hep Gençlik de 1930 yılında bu zincire eklenir. 1932 yılında Ankara’da tek sayı yayımlanan edebiyat ve sanat dergisi olan Kor da ilklerden olma açısından önemlidir.
KADRO HAREKETİ VE BİR ASRA YAKLAŞAN VARLIK
1932’de yayıma başlayan Kadro dergisi ise yeni kurulan devletin düşünce dünyasını oluşturmayı amaçlayan bir misyonu da üstlendi. Yakup Kadri Karaosmanoğlu, Şevket Süreyya Aydemir, Vedat Nedim Tör, Burhan Asaf Belge (Yakup Kadri’nin kayınbiraderi), İsmail Hüsrev Tökin, Mehmet Şevki Yazman gibi isimlerin başı çektiği hareket; Kemalizm’i, inkılâbın ideolojisi olarak sistematik bir şekilde geliştirme işini gönüllü olarak üstlenmişti. Ancak Kadrocular adıyla da anılan bu harekete en büyük tepki, bizzat CHP içinden geldi. Zira partiye göre, ideoloji oluşturma işi, bizzat partinin kendisine ait olmalıydı. [4] Kadro, bu siyasi hareketin dışında Türk edebiyatında da bazı misyonları üstlenmeye çalıştı. Devrim edebiyatı, dil inkılabı, Batı edebiyatı ve Ankara edebiyatı gibi konularda ön ayak olma hedeflerini üstlendi. Yakup Kadri Karaosmanoğlu’nun Arnavutluk’un başkenti Tiran’a büyükelçi olarak atanması sonucu dergi, 1935’in Ocak ayında 36. sayısıyla son sayısını çıkardı. [5]
Türk edebiyat dünyasına giriş yapan bir dergi daha var ki edebiyatımızın mihenk taşlarından biri olmuştur. Yayın hayatını günümüzde de sürdüren Varlık, ülkemizin ilk edebiyat mecmualarındandır. 15 Temmuz 1933’te ilk sayısı çıkan Varlık’ın sahibi Yaşar Nabi Nayır olup Nahit Sırrı Örik ve Sabri Esat Siyavuşgil’in destekleri de göz ardı edilemez. Yedi sene sonra (2033) dalya diyecek olan derginin günümüzdeki sahibi de Nayır’ın kızı Filiz Nayır Deniztekin’dir. Babasının emanetini başarıyla sürdüren Filiz Hanım, bu anlamda takdiri hak ediyor. Varlık hem dergi hem de yayınevi olarak Türk edebiyatına binlerce eser kazandırmıştır. 13 yıl Ankara’da çıkartılan dergi, 1946’dan itibaren İstanbul merkezli olur.
1933’te yayımlanmaya başlayan dergilerden bir tanesi de Ülkü’dür. Edebiyattan çok siyaset içerikli bir yayın olsa da bünyesinde birçok edibe de köşe vermiştir. Halkevlerinin yayın organı olarak kurulan Ülkü, bu adı Atatürk’ün emriyle alır. 1941’e kadar ki süreçte daha çok Halkevleri içerikli siyasi yayın yapan dergi, 1941-1946 arasında kendisi de edebiyatçı olan Ahmet Kutsi Tecer mihmandarlığında edebiyata da yönelmiştir. Ülkü’de Bedri Rahmi Eyüboğlu, Cahit Sıtkı Tarancı, Ahmet Hamdi Tanpınar, Falih Rıfkı Atay ve Nurullah Ataç gibi isimler de yazmıştır. Çok partili hayatla birlikte derginin eğilimi farklılaşmış, 1950’de Demokrat Parti’nin iktidara gelmesiyle ve Halkevlerinin kapatılmasıyla yayın hayatı sonlanmıştır.
1935 yılında çıkan ve kısa süreli serüveni olan dergilerden biri de Hızlanış’tır. Döneminin modernite hareketlerinden etkilenen dergi, adına Hızlanış demiştir ama ömrü de adı gibi bir hızlanışla çabuk sona ermiştir.
1935-1956 arasında aralıklarla neşredilen, Kemalist düşünceyi merkeze alan fikir dergisi Yücel de yayım hayatının son bir yılında merkezini Ankara’ya taşımıştır. Son 10 sayısında Başkent’te çıkan Yücel, 1956’da yayımı sonlandırdı. Hümanizm yönüyle de dikkat çeken dergide dönem dönem Behçet Kemal Çağlar, Necati Cumalı, Haldun Taner, Sabahattin Ali, Bedri Rahmi Eyüboğlu gibi isimler de kalem oynattı.
Bu dönemde Necip Fazıl Kısakürek de Ağaç dergisini çıkartır. 14 Mart 1936-29 Ağustos 1936 tarihleri arasında 17 sayı yayımlanan derginin sahibi da baş yazarı da Necip Fazıl Kısakürek’tir. Ağaç’ın ilk 6 sayısı Ankara, son 11 sayısı İstanbul’da çıkar. [6] Ağaç dergisinin dönemin İktisat Vekili Celal Bayar’ın desteğiyle çıkartılması, İsmet İnönü’nün gözünde Necip Fazıl Kısakürek’i “Bayar’ın adamı” hüviyetine sokmuştur.[7] İleride Necip Fazıl’la özdeşleşecek Büyük Doğu’dan uzak bir dünya görüşüyle çıkartılan Ağaç’a o dönemde; Cahit Sıtkı Tarancı, Ahmet Hamdi Tanpınar, Ahmet Muhip Dıranas, Bedri Rahmi Eyüboğlu, Sait Faik Abasıyanık, Sabahattin Ali, Ahmet Kutsi Tecer gibi edipler de katkı sağlar.
- Cihan Harbi döneminde Ankara merkezli edebiyat dergilerinde azalma olur. Ancak süreç içinde yine Türk edebiyatına damga vuran ve yön veren birçok Başkent menşeli dergiler çıkar.
ORHAN VELİ’NİN YAPRAK DERGİSİ
Ankara edebiyatının önde gelen simalarından Orhan Veli Kanık öncülüğünde neşredilen Yaprak da Başkent çıkışlıdır. 15 günde bir okurla buluşan dergi, 1 Ocak 1949 ila 1 Haziran 1950 arasında, toplam 28 sayı olarak çıktı. Dergiye Cahit Sıtkı Tarancı, Orhan Kemal, Sait Faik Abasıyanık, Melih Cevdet Anday, Fazıl Hüsnü Dağlarca, Cahit Külebi gibi isimler de katkı sağladı. [8]
Muhafazakâr ağırlıklı denilebilecek Hisar dergisi 1950 ila 1957 arasında ilk dönemini yaşar. 1964 ila 1980 arasındaki neşriyatı sonucu toplamda 270 sayı çıkar. Bu dergiyi çıkartanlar Türk edebiyatında “Hisarcılar” adıyla müsemma olunur. Hisar’da Mehmet Kaplan ve Cemil Meriç gibi isimler de müellif olarak yer alır.
1947’de yayım hayatına başlayan Seçilmiş Hikayeler, Salim Şengil’in sahipliğinde 1957’e dek devam eder. 1957’den itibaren ise bayrak yine Şengil’in mihmandarlığında Dost’a devredilir. Dost da 1973’e kadar sürer. Bugün, kitabevi dendiğinde Ankara’da akla belki de ilk gelen Dost Kitabevi ile bu dergi arasında isim babalığı anlamında bir bağlantı yoktur. Her ne kadar bağlantı olduğu sanılsa da bunun böyle olmadığı, Dost Kitabevi’nin kurucusu Erdal Akalın’ın açıklamasından anlaşılıyor. Akalın, bir röportajında [9] belirlenen on isim arasında, arkadaşlarıyla yapılan bir anket ile bu adda karar kılındığını belirtir. O arkadaşların bu derginin isminden etkilenerek “Dost”u tercih edip etmedikleri ise meçhul.
Türk Dil Kurumu tarafından çıkartılan Türk Dili de uzun soluklu Ankara merkezli edebiyat dergileri arasında yer alıyor. İlk sayısı Ekim 1951’de yayımlanan Türk Dili, 892. sayısı olan Nisan 2026 ile okurun karşısına çıktı. Dergi, edebiyat ve Türkçe yürüyüşünü devam ettiriyor.
İKİNCİ YENİ’NİN İSİM BABASI
1951-1959 arasında Ankara Ulus’taki Rüzgârlı Sokak’ta icrada bulunan Pazar Postası, İkinci Yenicilerin sık paylaşıldığı mecra olması açısından önemlidir. Gazete olarak yayım yapan Pazar Postası, süreç içerisinde edebi dergi yönüyle ön plana çıkar. İkinci Yeni’nin isim babası olarak gösterilen Muzaffer (İlhan) Erdost, 1955’te Açık Oturum’u kurar. 1959’da bu adla yayınevi de inşa eder. Daha sonra da bu yayınevinin adını Sol Yayınevi’ne çevirerek yolunu sürdürür.
Bunun dışında Ankara Atatürk Lisesi öğrencilerinden Teoman Civelek, Bekir Çiftçi, Ülkü Arman gibi gençlerin girişimiyle 1 Kasım 1952’de Mavi dergisi kurulur. Dergi, 21. sayıyla birlikte ünlü şair Attila İlhan’ın kontrolüne geçer. Bu dergi, Garip akımına karşı bir duruş sergiler. Bundan dolayı ayrı bir akım olarak Maviciler adıyla da edebiyat tarihimize geçer. 28. sayıdan itibaren ise Son Mavi adını alır.
1952’de kurulan dergilerden biri de ilk iki sayısı Küçük Asya, sonrasında ise Yeni Küçük Asya adıyla çıkan fikri, siyasi ve edebi içerikli dergidir. 15 günde bir çıkan dergi, 1956’da yayım hayatını sonlandırmıştır.
Türk şiirinin en büyük isimleri arasında gösterilen İsmet Özel’in komünist dünya görüşünde olduğu dönemde, Ataol Behramoğlu ile birlikte çıkardığı Halkın Dostları dergisi de ilk sayısından sonra Ankara’da çıkan edebiyat ağırlıklı yayımlar arasındadır. 2026 itibariyle 80’li yaşlarında olan Özel ve Behramoğlu, bugün ayrı dünya görüşlerine sahiptirler. İki büyük şairimiz de Türk şiirimizin yaşayan en önemli hazineleri arasında yer alıyor. Halkın Dostları, Mart 1970 ila Eylül 1971 arasında aylık olarak 18 sayı yayımlandı. Derginin sorumlu yönetmenliğini de İsmet Özel yapmıştır.[10]
TÜRK SAĞININ ANKARA’DA ŞAHLANIŞI
Türk solu ağırlıklı başlayan Ankara çıkışlı edebiyat dergilerinin seyrini, Yedi Güzel Adam olarak da bilinen ve Türk sağında kendi kitlesini oluşturan Edebiyat isimli dergi de belirler. Edebiyat, Nuri Pakdil’in öncülüğünde Erdem Bayazıt, Rasim Özdenören ve M. Akif İnan tarafından kurulur. Dergiye Cahit Zarifoğlu, Alaeddin Özdenören, Bahri Zengin, İsmail Kıllıoğlu da katkı sunar. [11] Dergi, kolaya kaçan hazır okuyucu haricinde yeni bir okuyucu nesli yetiştirmeyi de hedefler. “Süreç içerisinde bu hedefe de ulaşıldı veyahut yaklaşıldı” yorumu çok da aykırı bir değerlendirme olmamalı.
Yine bu ekibin içerisindeki kişilerce çıkartılan Mavera[12] da Ankara’da neşredilen önemli dergilerdendir. Aralık 1976’da yola çıkan Mavera’nın kurucuları arasında Rasim Özdenören, Cahit Zarifoğlu, Erdem Bayazıt, Mehmet Akif İnan, Alaeddin Özdenören ve Ersin Nazif Gürdoğan yer alır. Derginin ilk 91 sayısı Ankara’da çıkar. Haziran 1984’teki sayıdan sonra merkezi İstanbul’a taşınır. 1990 senesine kadar İstanbul’da da düzenli neşre devam eden Mavera, Ağustos 1990’da yayın hayatını sonlandırır. 164. sayı, Mavera’nın son sayısı olarak dikkat çeker. [13]
1978 yılında Edebiyat dergisinden ayrılan Yaşar Kaplan, Aylık Dergi isimli mecmuayı çıkartır. Nuri Pakdil ile özdeşleşen “Pakdil Disiplini” içerinde, tıpkı Mavera ekibi gibi, daha fazla duramayan Kaplan, 1988’e kadar bu yayını sürdürmeyi başarır. Bu anlamda Edebiyat, içinden çıkan yeni kalemlerle okul görevi de gören bir dergi olarak adını Türk edebiyatına yazdırır.
HECE İLE HECE ÖYKÜ’NÜN YOLCULUĞU
Ankara merkezli dergiler, teferruatlı bir çalışmanın alanıdır. Dolayısıyla böyle bir yazıda bahsi gözden kaçanlar da olabilir. Ancak bu dergiler içerisinde ayrı konumda bulunanlardan biri olan Hece, göz ardı edilemez. Hece, kurulduğu günden beri (15 Ocak 1997) sadece Ankara’da değil tüm yurtta en yüksek satışa ulaşan edebiyat dergilerinden biri olmayı başarmıştır. Bu durum, günümüzde de devam ediyor. Ömer Faruk Ergezen’in imtiyaz sahibi olduğu dergi, çıkardığı özel sayılarıyla da edebiyat okurunun önem verdiği mecmualardan biri olmuştur. Yine aynı grubun 2004’ten beri sadece öykü türünde sürdürdüğü Hece Öykü de bu alanda önemli bir eksikliği gideriyor.
Günümüzde İstanbul merkezli, Turkuvaz Grubu tarafından çıkartılan Lacivert (Yaşam Kültürü Dergisi) ile yer yer karıştırılsa da ondan daha eskiye dayanan Ankara merkezli Lacivert Öykü ve Şiir Dergisi de Ankara Çankaya’da yayın hayatını sürdüren dergiler arasında bulunuyor. 2005’ten beri yayında olan Lacivert Öykü ve Şiir Dergisi, birçok özel dosyayla okurunu buluşturmayı sürdürüyor.
Hece’den ayrılan Hayriye Ünal, Hakan Şarkdemir ve Murat Üstübal gibi isimler, 2020’de Buzdokuz’u kurarak ayrı bir yola ilerlemektedir. Fikir ayrılıklarının güzel yönlerinden biri de budur. Bir okul gibi yeni kalemlere fırsat verecek yeni yayın ve yayımlara yol açarlar. Buzdokuz da bünyesinde farklı isimlere yer vermeyi devam ettirerek Ankara menşeli edebiyat dergileri arasındaki mücadelesini sürdürüyor.
PATİKA VE SİNCAN İSTASYONU
Ankara’nın Aydınlıkevler semtinde mukim Patika da başarılı yürüyüşünü sürdürenler arasında bulunuyor. Zeki Afacan’ın sahibi ve Yazı İşleri Müdürü olduğu dergi, üç ayda bir yayımlanıyor. 1990’lı yıllardan beri mücadele veren dergi, 2026’nın ilk neşriyle (Ocak-Şubat-Mart 2026) 132. sayısına ulaşmış durumda.
2007’de Abdülkadir Budak yönetiminde yayımlanmaya başlayan, Başkent’in önemli edebiyat kollarından biri olan Sincan İstasyonu, maalesef yürüyüşünü 2025’in Aralık ayında, 140. sayısıyla sonlandırdı. Sadece matbu dergiciliğin yerini web sitelerine bırakması değil aynı zamanda halkın kültürel ve edebi alanlara ilgi duymamasıyla da ilgili bir durum söz konusu. Bu da birçok kültürel mecmuanın bazen yavaş yavaş bazen de süratle kapısını kapatmasına sebep oluyor.
Mart 2008’den bu yana edebiyat yolculuğunda yer alan Edebiyat Ortamı da yurt genelinde bir isme sahip. Derginin imtiyaz sahibi ise Server Vakfı’nın da Başkanlığını yapan Mehmet Ali Bulut’tur. Derginin yükselmesinde öne çıkan isimlerden biri olan Mustafa Aydoğan, bir süre önce ayrıldı. Aydoğan, Sade İmge adlı dijital platformda edebi faaliyetlerini icra etmeyi sürdürüyor.
2019’da Muhterem Şahin tarafından kurulan Genç Yürekler dergisi de edebiyat ve kültür içerikli yazılarıyla Ankara edebiyatına renk katan dergilerden biri olarak dikkat çekiyor. Azerbaycan merkezli Ulduz Dergisi ile de ortak faaliyetler yapan dergiye, yazılarıyla Prof. Dr. Abdulvahap Kara ve Bestami Yazgan gibi isimler de katkı sunuyor.
ANKARA MERKEZLİ DERGİFEST
Ankara’da geçtiğimiz yıl, 17 Kasım 2025 tarihinde bilhassa gençlerin kültürel konulara yönelimine dikkat çekmek amacı taşıyan bir dergi festivali (DergiFest 2025) düzenlenmişti. 2024’te 14 derginin katıldığı festivale bu son etkinlikte daha fazla dergi eşlik etti. Ankara Sosyal Bilimler Üniversitesi (ASBÜ) öğrencilerinin oluşturduğu Ankara Sosyal Bilimler Üniversitesi Genç Yazarlar Topluluğu (AGYA) organizatörlüğünden gerçekleştirilen DergiFest’e, çoğunluğu Ankara merkezli olmak üzere birçok dergi katılmıştı. DergiFeste Ankara’dan katılan dergiler şu yayımlardan oluşuyordu: ASBÜ dergileri, Aşkar, Ayizi, Baka Baka, Patika, Papatya, Lacivert, Edebiyat Ortamı, Kibele, Türk Dili, Turnalar, Folklor Edebiyat, Geçerken, Hece, Hece Öykü, Çare, Buzdokuz, Hep Beraber, Atebe, Hisdüşüm, Olağan Öykü, Bila Sanat, Hepberaber.
KAMU KURUMLARINCA ÇIKARTILAN NEŞRİYAT
Başkent olmasından dolayı birçok kamu kurum ve kuruluşu da haliyle Ankara’da bulunuyor. Tıpkı yukarıda bahsedilen Türk Dil Kurumu’nun (TDK) çıkardığı Türk Dili gibi birçok farklı kurumsal kökenli edebiyat dergileri de bulunuyor. Milli Eğitim dergisi, hakemli bir dergi olarak 1973’ten beri yayınını sürdürüyor. Kütüphaneler ve Yayımlar da Kültür ve Turizm Bakanlığı bünyesinde kültürel aktivitelerde bulunuyor. Vakıflar Genel Müdürlüğü’nün dergisi olan Vakıf Şehir, Diyanet İşleri Başkanlığı’nın sorumluluğundaki Diyanet Çocuk ile Diyanet Genç de kendi kitle grubundaki edebi faaliyetleri icra ediyorlar.
Türkiye Diyanet Vakfı’nın çıkardığı Geçerken de 2020 yılı Ekim’den bu yana her ay, okurla buluşuyor. Dergi, kısa sürede yoğun bir okuyucu kitlesi edinmeyi başardı. 1942’den itibaren yayın hayatına başlayan (Ankara Üniversitesi) Dil ve Tarih-Coğrafya Fakültesi (DTCF) Dergisi, genel anlamda sözel alanlar içeriklidir. Dolayısıyla muhteviyatında edebiyat da bulunmaktadır. Keza Ankara Hacı Bayram Veli Üniversitesi Edebiyat Fakültesi Dergisi de (HEFAD) 2019’dan beri benzer içeriklere imza atmaktadır. Bu kapsamda Ankara’daki üniversitelerin neşrettiği bazı diğer dergiler de şunlardır: Hacettepe Üniversitesi Edebiyat Fakültesi Dergisi (1983), HÜTAD (Hacettepe Üniversitesi Türkiyat Araştırmaları Dergisi-2004), iki aylık yayınlanan Ankara Yıldırım Beyazıt Üniversitesi UDEKAD (Uluslararası Dil Edebiyat ve Kültür Araştırmaları Dergisi), muhtelif ODTÜ Edebiyat Topluluğu Yayınları.
Kentte ayrıca Ankara Büyükşehir Belediyesi tarafından kültürel etkinliklerin paylaşıldığı Başkent Kültür Sanat Dergisi de farkındalık oluşturuyor. 2017 çıkışlı Ankararınca Dergi ve 2023 çıkışlı Anka da kültür, sanat ve edebiyat alanında faaliyet gösteriyor.
Şehrin anlamı arttıkça ve şehir büyüdükçe uhdesindeki yayınlar da artar. Her ne kadar İstanbul kadar olmasa da Ankara da İstanbul’dan sonra en çok dergi çıkartan kentimiz olmayı başarmıştır. Bu genişlikte belki de adına ulaşılamayan birçok dergi söz konusu. Yazının sonunda Ankara’da yayım yapan birçok edebiyat içerikli dergilerin listesini vermeye çalıştım. Tüm bunlara rağmen bahsedemediğim dergiler de olacaktır.
SIRAT-I MÜSTAKİM’DEN SEBİLÜRREŞAD’A
1920’lerden sonra Türk edebiyatına yön veren birçok dergi, Ankara edebiyat mahfilinden yurda, hatta dünyaya yayılmıştır. Sadece Mehmet Akif Ersoy’un milli marşı Ankara Altındağ’daki Taceddin Dergahı’nda yazması bile Ankara edebiyatını yukarı taşımaya yeter de artar bile. Akif demişken Sebilürreşad’dan [14] bahsetmemek olmaz. 1908 senesinde İstanbul’da Sırat-ı Müstakim adıyla haftalık yayına başlayan dergi, 183. sayısından itibaren Akif’in önerisiyle Sebilürreşad adını alır. Millî Mücadele döneminde üç sayılık Kastamonu neşri sonrasında, 3 Şubat 1921 günlü 467. sayısından itibaren Ankara merkezli olarak yayınını sürdürür. 1966’da 1007. sayısında yayın hayatına sonlandıran Sebilürreşad, yarım asrın ardından 14 Ağustos 2016 tarihinde kaldığı yerden, 1008. sayısı ile yine Ankara’da yayın hayatına başladı. Günümüzde aylık olarak çıkmaktadır.
Şu anda e-dergi ve çevrimiçi formatta, Gerçek Tarih Kültür Sanat ve Medeniyet Araştırmaları Merkezi Derneği bünyesinde yayınını sürdürdüğümüz Ankara Edebiyat’ın Tüzel Kişi Temsilcisi ve Sorumlu Yazıişleri Müdürü Mehmet Poyraz da Sebilürreşad’ın ikinci şahlanışının baş mimarlarındandır. Poyraz, yazarlığının dışında Sebilürreşad Dergisi Yayın Koordinatörlüğü görevini yürütmüş ve dergi bünyesinde yer alan yayınevindeki birçok projede de yer almıştır.
Son olarak Ankara edebiyatına yeni bir yüz olarak girdiğimiz Ankara Edebiyat dergisi ile okurun karşısına çıktık. Duamız odur ki kıt kanaat şartlarda yoluna devam eden Ankara Edebiyat’ın şehre kattığı olumlu havanın başarıyla devam etmesi ve bunun ülke geneline yayılmasıdır.
ANKARA’YA YOLU DÜŞEN EDEBİYAT DERGİLERİ
İlyas Dirin[15], Yeni Türk Edebiyatı Araştırmaları dergisinin, “Kültür-Sanat-Edebiyat-Tiyatro-Musiki ve Folklor Dergileri (1929-1990)” başlıklı çalışmasında, 1929-1990 arasında yayımlanan dergilerin listesini aktarır. Tüm Türkiye’deki, başlıkta belirtildiği üzere; kültür, sanat, edebiyat, tiyatro, musiki ve folklor alanlarını kapsayan listeden, Ankara’ya yolu düşen edebiyat dergilerini ayıklamaya çalıştım. [16]
Adımlar [I]: Ankara, Aylık Fikir ve Kültür Dergisi, Sahibi ve Neşriyat Müdürü: Dr. Behice Sadık Boran. Mayıs 1943 – Nisan 1944, 12 sayı
Akpınar [II]: Ankara, Aylık Kültür Dergisi, İmtiyaz Sahibi: Kilis Kültür Derneği Adına Sami Çelenk, Yazı İşlerini Fiilen İdare Eden: Yılmaz Dokuzoğlu. 7 Ağustos 1953 – Haziran 1954, 12 sayı
Amaç: Ankara, Edebiyat – Sanat ve Kültür Dergisi, On Beş Günde Bir Çıkar, İmtiyaz Sahibi: Cihat Özhan, Neşriyat Müdürü: Feridun Üstün. 1 Ekim 1945 – 15 Eylül 1946, 24 sayı.
Anayurt: Ankara, Haftalık İlim ve Sanat Gazetesi, Sahibi: Faruk Nafiz, Umum Neşriyat Müdürü: M. Mazhar. 26 Birinciteşrin 1933 – 14 Birincikânun 1933, 8 sayı.
Ankara: Ankara, Aylık Fikir ve Sanat Dergisi, Sahibi: İbrahim Berkalp, Yazı İşleri Müdürü: Hicri Sezen. Temmuz 1945 – Haziran 1946, 12 sayı. AK (Olan sayılar: 5-8).
Ankara Sanat: Ankara, Aylık Dergi, Sahibi ve Yazı İşleri Müdürü: Nüzhet İşlimyeli. Mayıs 1966 – Nisan 1984, 216 sayı. AK (Olan sayılar: 1-175)
Antoloji: Ankara, Aylık Şiir Dergisi, Sahibi: Suzan Taştaner, Genel Yayın Yönetmeni: Selim Sabit Pülten. Ocak 1981 – Nisan 1982, 16 sayı. BDK (Olmayan sayılar: 13-16)
Arayış: Ankara, Aylık Fikir, Sanat ve Edebiyat Dergisi, Sahibi ve Yazı İşlerini Fiilen İdare Eden: Aydın Sami Güneyçal. Mayıs 1953 – Aralık 1958, 17 sayı.10 BDK, İSAM (Olan sayılar: 1-4)
Başkent Ankara: Ankara, Aylık Fikir – Sanat – Aktüalite Dergisi, Sahibi ve Yazı İşleri Müdürü: İsmet Üstek. Nisan 1956 – Haziran 1958, 23 sayı.
Bozok Yaylası: Ankara, Fikir – Sanat ve Kültür Dergisi, Sahibi: Dursun Kartal, Mesul Müdür: Nihat Çetiner. 12 Nisan 1967 – Mart 1968, 12 sayı.
Çaba: Ankara, Aylık Sanat Dergisi, Her Ayın Başında Yayımlanır, Sahibi: Halil Soyuer, Yazı İşleri Müdürü: Sami Ayhan. Kasım 1966 – Ağustos 1969, 34 sayı. İSAM (Olmayan sayılar: 26-28).
Çağdaş [I]: Ankara, Aylık Sanat Dergisi, Sahibi ve Sorumlu Yayın Müdürü: Şahinkaya Dil. Ekim 1961 – Nisan 1965, 43 sayı. / Mayıs 1978, 1 sayı.
Çağdaş Türk Dili: Ankara, Dil Derneğinin Aylık Yazın Dergisi, Sahip ve Sorumlu Yönetmen: Prof. Dr. Cevat Geray. Mart 1988 – Aralık 1998, 130 sayı. AK (Olan sayılar: 23-25, 27, 70, 73, 89, 90), BDK (Olan sayılar: 1-24).
Çığır: Ankara, Aylık Gençlik ve Sanat Mecmuası, Sahibi ve Neşriyat Müdürü: Hıfzı Oğuz Bekata. İkincikânun 1933 – Aralık 1948, 193 sayı.
Çınar: Ankara, Aylık İlmî – Edebî ve İçtimaî Mecmua, Sahibi ve Yazı İşleri Müdürü: Tahir Olgaç. Mart 1941 – Ağustos / Eylül 1941, 7 sayı.
Defne: Ankara, Salı Günleri Çıkar, Haftalık Sanat Dergisi, Sahibi ve Yazı İşleri Sorumlu Müdürü: Metin Nuri Samancı, Kurucular: Ârif Nihat Asya, Galip Erdem, Ayhan İnal, Metin Nuri Samancı. 5 Nisan 1966 – Kasım 1971, 95 sayı.25 BDK (Olan sayılar: 1-48, 73-84).
Değişim: Ankara, Aylık Sanat Dergisi, Her Ayın On Beşinde Ankara’da Yayımlanır, Sahibi: Ümit Serdaroğlu, Sorumlu Yönetmen: Erdal Öz. 20 Kasım 1961 – 15 Ekim 1962, 12 sayı.
Dernek [II]: Ankara, Türk Kültürü Dernekleri Genel Merkezi Yayın Organı, İmtiyaz Sahibi: Türk Kültür Dernekleri Genel Merkezi Adına Behçet Kemal Çağlar, Yayın Müdürü: Ceyhun Atuf Kansu. Kasım 1961 – Nisan 1963, 16 sayı.
Devinim: Ankara, Aylık Edebiyat Dergisi, Sahibi ve Sorumlu Yönetmen: Halûk Aker, Yazı Kurulu: Eser Gürson, Güven Turan, Danışmanlar: Hüseyin Cöntürk, Turgut Uyar. Şubat 1965 – Ocak 1966, 12 sayı.
Doğuş [III]: Ankara, Aylık Dergi, İmtiyaz Sahibi: Kemal Kutluk, Neşriyat Müdürü: Hamdi Kestelli. Mart 1944 – Mart 1946, 11 sayı.
Doğuş Edebiyat: Ankara, Aylık Fikir ve Sanat Dergisi, Sahibi ve Sorumlu Yazı İşleri Müdürü: Tayyar Aksoy, Genel Yayın Müdürü: Ali Akbaş. Nisan 1982 – Temmuz 1985, 30 sayı. İSAM (Olan sayılar: 3, 12-20, 23-26, 29, 30)
Durum: Ankara, Aylık Fikir – Sanat – Kültür ve Eğitim Dergisi, Sahibi: Turgut Onursal, Yazı İşlerini Fiilen İdare Eden Sorumlu Müdürü: Sevgi Bayman. Temmuz 1981 – Kasım 1981, 5 sayı.
Erguvan: Ankara, Aylık Edebiyat Dergisi, Sahibi ve Sorumlu Yazı İşleri Müdürü: Mehmet Şeker, Genel Yayın Müdürü: Celalettin Çevik, İdari İşler Müdürü: Atilla Bircan. Mart 1985 – Temmuz 1985, 5 sayı. İSAM (Olmayan sayı: 4).
Esin: Ankara, Fikir – Sanat Dergisi, Her Ayın On Beşinde Yayımlanır, Sahibi ve Yazı İşleri Müdürü: Halim Ünsal. 15 Nisan 1956 – 15 Temmuz 1956, 4 sayı.
Gelişme: Ankara, Üç Aylık Edebiyat Dergisi, Sahibi ve Sorumlu Müdürü: Yılmaz Güney. Bahar 1973 – 1975, 8 sayı.
Gençlik ve Sağlık: Ankara, Meslekî – Fennî – Edebî Aylık Mecmua, Müessisi: Haşim Bingöl, Sahibi: O. Faruk Çamlı, Yazı İşlerini Fiilen İdare Eden: Avukat İsmail Dinç. Mart 1955 – Ocak/Şubat 1957, 23/24 sayı.
Gülpınar: Ankara, Aylık Fikir – Kültür – Sanat – Edebiyat Dergisi, Kurucusu, Sahibi ve Sorumlusu: Güzide Taranoğlu, Yazı İşleri Müdürü: Serpil Gökçe, Yönetim Müdürü: Enver Tuncalp. Mayıs 1976 – Eylül 1993, 209 sayı. BDK (Olan sayılar: 1-144), İSAM (Olmayan sayılar: 43, 117-121, 179, 188, 189, 194, 195, 198).
Hasandağı: Ankara, Aylık Fikir – Sanat – Edebiyat Mecmuasıdır, Sahibi: Ahmet Kadıoğlu. Ekim 1950 – Ağustos 1952, 12 sayı.
Hep Bu Topraktan: Ankara, Dört Aylık Dergi, İmtiyaz Sahibi ve Yazı İşleri Müdürü: Vedat Nedim Tör. 1943 – 1947, 7 sayı. AK (Olmayan sayı: 7), BDK, İSAM (Olan sayılar: 1-4).
Ilgaz: Ankara, Aylık Fikir – Sanat ve Eğitim Dergisi, Sahibi: Murat Sinan, İsmail Karaahmedoğlu. Ekim 1961 – Aralık 1981, 243 sayı. AK (Olan sayılar: 1-188).
İleri Yurt: Ankara, Aylık Kültür Dergisi, Sahibi: Zihni Taşkıran, Neşriyat Müdürü: Hicri Sezen, Kuranlar: Selahattin Benli, Ragıp Gerçeker, Hicri Sezen, Zihni Taşkıran. Nisan 1945 – Aralık 1945/Mayıs 1946, 11 sayı.
İlkyaz: Ankara, Aylık Kültür – Sanat ve Edebiyat Dergisi, Sahibi: Prof. Dr. Abdurrahman Güzel, Sorumlu Yazı İşleri Müdürü: Ali Fuat Bilkan, Yazı Kurulu: Hüseyin Özbay, Abdulkadir Hayber, Mustafa Tatçı. Şubat 1988 – Mayıs/Haziran 1988, 4/5 sayı.
İnkılâp Gençliği: Ankara, Aylık Fikir ve Sanat Dergisi, Sahibi: Ali İhsan Çelikkan, Yazı İşleri Müdürü: Mustafa Kemal Payaoğlu. Temmuz 1952 – Haziran 1953, 12 sayı.
Kalem [I]: Ankara, Aylık Sanat ve Edebiyat Mecmuası, İmtiyaz Sahibi: İlyas Sınal, Yazı İşleri Müdürü: Mustafa Nihat Özön. 15 Mart 1938 – 1 Haziran 1939, 13 sayı. AK, BDK (Olmayan sayı: 13).
Karşı Edebiyat: Ankara, Hazırlayan: Baki Yiğit. Ocak/Şubat 1986 – 1996, 112 sayı.
Kaynak [II]: Ankara, Aylık Şiir Dergisi, Sahibi: Avni Dökmeci, Yazı İşleri Müdürü: Turhan Dökmeci. Ocak 1948 – Aralık 1954, 101 sayı. AK (Olan sayılar: 49, 88-90),
Kopuz [III]: Ankara, Aylık Sanat – Fikir – Ülkü Dergisi, Sahibi ve Mesul Müdür, Lâtif Gökçek, Sekreter: Yavuz Bülent Bâkiler. Nisan 1956 – Ekim 1956, 7 sayı.
Köken: Ankara, Düşün ve Kültür Dergisi [Aylık], Kurucu ve Sahibi: Fahir Aksoy, Yazı İşleri Müdürü: Metin Altıok. Mart 1974 – Aralık 1974, 10 sayı.
Köy Enstitüleri Dergisi: Ankara, Hasanoğlan Köy Enstitüsü Tarafından Yılda Dört Sayı Olarak Çıkarılır. Ocak 1945 – Temmuz/Ağustos 1947, 7/8 sayı.
Kültür [II]: Ankara, Aylık Fikir – Sanat – Sosyal – İktisadî – Eğitim Dergisi, Sahibi ve Genel Yayın Müdürü: Nurettin Menekşe, Yazı İşleri Müdürü: İstiklâl Yaradılış, Teknik Müdür: Mete Bayındır. Mayıs 1969 – Aralık 1977, 104 sayı.
Kültür Dünyası: Ankara, Unesco Türkiye Millî Komisyonu Tarafından Her Ayın On Beşinde Çıkarılan Dergi, İmtiyaz Sahibi: Unesco Türkiye Millî Komisyonu. 15 Ocak 1954 – Eylül/Ekim 1956, 28/29 sayı. AK (Olmayan sayı: 2).
Kültür ve Sanat [I]: 58 Ankara, Üç Ayda Bir Devlet Kitapları Tarafından Yayımlanır, Sahibi: Başbakanlık Kültür Müsteşarlığı, Yöneten: Mehmet Özel. Haziran 1973 – 1995, 9 sayı. AK, BDK (Olmayan sayılar: 8, 9)
Meltem [II]: Ankara, Aylık Sanat Dergisi, Sahibi: Mutlu Şenel, Sorumlu Yönetmeni: Oğuz Tümbaş. Kasım 1967 – Ekim 1968, 12 sayı. BDK, İSAM (Olmayan sayılar: 9, 11, 12).
Millet: Ankara, Ayda Bir Çıkarılır, İlim – Fikir ve Sanat Mecmuası, Sahibi: Prof. Dr. Hüseyin Avni Göktürk, Umum Neşriyat Müdürü: Remzi Oğuz Arık. Mayıs 1942 – Nisan 1944, 24 sayı.
Millî Kültür: Ankara, Aylık Dergi, İmtiyaz Sahibi: Kültür Bakanlığı Adına Prof. Emin Bilgiç, Yazı İşlerini Fiilen İdare Eden Mesul Müdür: Ahmet Yüzendağ. Ocak 1977 – Temmuz 1992, 94 sayı. BDK (Olan sayılar: 1-24, 38-43, 68-73).
Muştu: Ankara, Aylık Fikir ve Sanat Dergisi, Sahibi ve Yazı İşleri Müdürü: Ali Osman Gençoğlu. 1976 – Aralık 1977, 20 sayı.
Mülkiye: Ankara, Ayda Bir Çıkar İlim – Fikir – Sanat Dergisi, Sahibi ve Yazı İşleri Müdürü: Nejat Tunçsiper. 1 Şubat 1952 – 1 Nisan 1954, 24 sayı.
Nilüfer: Ankara, Üç Aylık Edebiyat Dergisi, Sahibi ve Sorumlu Yazı İşleri Müdürü: İbrahim Öküzcü. 15 Mart 1985 – 1 Ekim 1985, 3 sayı.
Oluş: Ankara, Haftalık Edebiyat ve Fikir Mecmuası, İmtiyaz Sahibi: Halil Vedat Fıratlı, Umum Neşriyat Müdürü: Mustafa Nihat Özön. İkincikânun 1939 – 3 Eylül 1939, 36 sayı.
Oluşum: Ankara, Aylık Sanat ve Düşün Dergisi, Sahibi ve Sorumlu Müdürü: Fahrünnisa Kadıbeşegil, Yayın Yönetmeni: Hüseyin Atabaş. EkimKasım 1977 – Nisan 1986, 102 sayı. / 1987 – 1989, 5 sayı (Yılda iki kez çıkar). BDK (Olan sayılar: 18-86)
Sanat ve Edebiyat: Ankara, Cumartesi Günleri Çıkar, İmtiyaz Sahibi: Suut Kemal Yetkin, Yazı İşleri Müdürü: Selâhattin Batu. 4 Ocak 1947 – 16 Aralık 1947, 50 sayı.
Seçilmiş Hikâyeler: Ankara, Ayda Bir Çıkar, Çıkaran: Salim Şengil, Sahibi ve Yazı İşlerini Fiilen İdare Eden: S. Şengil. 1947 – 1951, 47 sayı. / 1952 – Temmuz 1957, 66 sayı.
Sed: Ankara, Sanat – Edebiyat, Üç Aylık Araştırma Dergisi, Sanat Eleştirmenleri Adına Sahibi ve Sorumlu Yönetmeni: Adnan Turabi, Sekreter: Bedrettin Cömert. Haziran 1974 – 1975, 3 sayı.
Söz: Ankara, Fikir, Sanat ve Tenkit Dergisi, Sahibi: Asaf Ertekin, Yazı İşleri Müdürü: Yaşar Çöl. 15 Mayıs 1946 – 1 Aralık 1946, 7 sayı. AK (Olan sayı: 6).
Şiir Sanatı [I]: Ankara, Her Ayın On Beşinde Çıkar, Sanat – Fikir – Bilim Dergisi, Sahibi ve Fikrî Temsil: Sezai Karakoç. 15 Ocak 1955 – 15 Şubat/15 Mayıs 1955, 2 sayı.
Tan: Ankara, Aylık Düşün – Yazın Seçkisi, Yayına Hazırlayan: Enis Batur. Mayıs 1982 – Aralık 1983, 13 sayı.
Tercüme: Ankara, Maarif Vekilliği Tarafından İki Ayda Bir Çıkarılır, Fikir – Edebiyat ve Sanat Dergisi. 19 Mayıs 1940 – Temmuz/Ağustos 1966, 87 sayı.
Töre: Ankara, Aylık Fikir ve Sanat Dergisi, Kurucusu: Halide Nusret Zorlutuna, Sahip ve Neşriyat Müdürü: Emine Işınsu. Mayıs/Haziran 1971 – Haziran/Temmuz 1985, 169/170 sayı. BDK (Olan sayılar: 13-43, 61-79, 97-167), İSAM (Olan sayılar: 8, 9, 20-31, 43, 50, 52-56, 58, 59, 62-70, 81, 83-85, 87, 89-96, 98-106, 108, 110, 111, 119-122, 124, 126-129, 132, 139-151, 154, 157-159, 162, 169/170).
Türkiye Yazıları: Ankara, Aylık Dergi, Sahibi ve Sorumlusu: A. Ahmet Say, Yönetmen: Cemal Süreya, Yazı Kurulu: Vecihi Timuroğlu, Ragıp Gelencik, Cemal Süreya, Ahmet Say, Ali Püsküllüoğlu. Nisan 1977 – Mayıs 1983, 73/74 sayı. AK (Olan sayılar: 2, 6, 11, 38-39, 49-50), BDK (Olan sayılar: 10-45), İSAM (Olan sayılar: 1-6, 8-11, 16-18, 20-25, 27-30, 32, 37, 40- 41, 43-74).
Uyanış [I]: Ankara, Aylık Fikir – Sanat ve Aktüalite Dergisi, İmtiyaz Sahibi ve Mesul Müdür: A. Faruk Kakınç. Nisan 1955 – Ocak 1956, 10 sayı.
Yarın: Ankara, Aylık Sanat – Edebiyat Dergisi, Sahibi: Sami Alptekin, Sorumlu Yazı İşleri Yönetmeni: Semih Gümüş (Acar). Eylül 1981 – Ağustos 1987, 72 sayı.
Yazı [II]: Ankara, Aylık Sanat Gazetesi, Sahibi ve Neşriyat Müdürü: M. Faik Yargıcı. Ekim 1955 – Aralık 1955, 3 sayı.
Yeni Işık: Ankara, Her Hafta Cumartesi Çıkar, İmtiyaz Sahibi ve Umumî Neşriyat Müdürü: Kerami Erdem. 9 İkinciteşrin 1940 – 12 Nisan 1941, 23 sayı.
Yeni Olgu: Ankara, Aylık Dergi, Sahibi ve Sorumlusu: Kutluay Şakar. Nisan 1981 – Mart 1982, 12 sayı.
Yordam: Ankara, Aylık Edebiyat Dergisi,100 Sahip ve Sorumlusu: Hüseyin Cöntürk. Ocak 1966 – Güz 1968, 20 sayı. / Ocak/Şubat1969 – Kasım Yusufçuk: Ankara, Aylık Dergi, Sahibi: Ali Püsküllüoğlu, Sorumlu Yönetmeni: Özcan Yalım. Ocak 1979 – Aralık 1980, 24 sayı. /Aralık 1969, 6 sayı.
Ziya Gökalp: Ankara, Ziya Gökalp Derneğince Yılda İki Defa Yayımlanır103 Bilim ve Kültür Dergisi, Sahibi: Ziya Gökalp Derneği, Yazı İşleri Müdürü: Şevket Beyzanoğlu. Kasım 1974 – Aralık 1998, 84 sayı. BDK (Olan sayılar: 1-74), İSAM (Olan sayılar: 5, 6, 11-14, 16, 17, 19, 21-25, 30, 35-37, 39, 41, 47, 53-55, 58-60, 62, 63, 65, 71, 74-78, 83, 84).
[1] Anavatan Mecmuası ve Mebahis’in Kapağı Fotoları İçin Kaynak: Dinçer Apaydın, İbrahim Özakman, Erken Cumhuriyet Döneminde Kısa Ömürlü Edebiyat Dergileri, Akademik Dil ve Edebiyat Dergisi, Cilt: 3, Sayı: 1, Nisan 2019.
[2] Mebahis: Üzerinde konuşulan konu, bahsi geçen husus.
[3] Türk Maarif Ansiklopedisi, Hayat Maddesi.
[4] Temuçin Faik Ertan, Atatürk Ansiklopedisi, Kadro Hareketi ve Dergisi Md., Yayınlanma Tarihi: 25 Kasım 2020: https://ataturkansiklopedisi.gov.tr/detay/517/Kadro-Hareketi-ve-Dergisi
[5] İsmail Parlatır, TDV İslam Ansiklopedisi, Kadro Md., C. 24, S. 141, İstanbul, 2001.
[6] Zeynep Berre Özçelik Damlapınar, Cumhuriyetin Kuruluş Yıllarında Yayımlanan Dergiler Envanteri: 1923-1938, İletişim Kuram ve Araştırma Dergisi, S. 101.
[7] Hatice Mumyakmaz, Necip Fazıl’ın Fikir Dünyasında Yakın Dönem Türk Tarihi: Kavram, Olay ve Kişilikler, Mustafa Kemal Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, 2017, C. 14, Sayı 38, S. 175.
[8] https://www.tustav.org/yayinlar/sureli_yayinlar/yaprak/yaprak-01.pdf
[9] https://www.hurriyet.com.tr/yerel-haberler/ankara/baskent-in-dost-u-akalin-kitabin-30-yillik-patronu-6853614
[10] https://www.tustav.org/sureli-yayinlar-arsivi/halkin-dostlari/
[11] Alim Kahraman, TDV İslam Ansiklopedisi, Edebiyat Md., C. 10, S. 397-398, İstanbul, 1994.
[12] Mavera: Görünen öte tarafı anlamına gelir. Bu ötelik, yeri de zamanı da kapsayabilir.
[13] Alim Kahraman, TDV İslam Ansiklopedisi, Mavera Md., C. 28, S. 176-177, Ankara, 2003.
[14] Sebilürreşad: Kurtuluş yolu, hak yolu.
[15] İlyas Dirin: Araştırmacı, yazar, Türk Dili ve Edebiyat öğretmeni
[16] İlyas Dirin, Kültür- Sanat- Edebiyat- Tiyatro Musiki ve Folklor Dergileri (1929-1990), Yeni Türk Edebiyatı Araştırmaları, 1, Ocak-Haziran 2009, Dergi Listesi (S.226 ila 265).
