Prof. Dr. Kula, konuşmasında dilin yalnızca bir iletişim aracı olmadığını; düşünce, bilinç ve algılamaların oluştuğu temel alan olduğunu vurguladı. Humboldt, Hegel ve Saussure’ün yaklaşımlarına değinen Kula, dilin hem tamamlanmış bir yapı hem de konuşma ve yazma eylemi içinde sürekli yeniden kurulan bir etkinlik olduğunu belirtti. Bu yönüyle dilin düşünceyi yalnızca aktarmadığını, aynı zamanda onu biçimlendirdiğini ifade etti.

KAVRAM İLE SÖZCÜK FARKI

Söyleşinin önemli başlıklarından biri, kavram ile sözcük arasındaki ayrım oldu. Prof. Dr. Kula, sözcüklerin tek başına düşünceyi temsil etmediğini, düşünsel üretimin esas olarak kavramlar üzerinden gerçekleştiğini söyledi. Aynı sözcüğün farklı tarihsel ve toplumsal bağlamlarda farklı kavramlara karşılık gelebileceğini belirten Kula, bu ayrımın göz ardı edilmesinin düşünsel ve kültürel alanda ciddi anlam kaymalarına yol açtığını vurguladı.

Bu bağlamda Karl Marx’ın yabancılaşma kuramı ile Bertolt Brecht’in yabansılama kavramına özel olarak değinen Prof. Dr. Kula, bu iki yaklaşımın farklı kuramsal düzlemlere ait olduğunu; Marx’ta yabancılaşmanın üretim ilişkileri ve emek süreciyle bağlantılı toplumsal bir durumken, Brecht’te yabansılama etkisinin izleyicinin eleştirel bilincini diri tutmayı amaçlayan bir anlatım ve sahneleme yöntemi olduğunu ifade etti. Türkçede bu iki kavramın sıklıkla birbirine karıştırıldığını belirten Kula, söz konusu yanlışlığın kavramsal düşünmeyi zayıflattığını ve kuramsal içeriği bulanıklaştırdığını söyledi.

DİL İLE YURT ARASINDAKİ İLİŞKİ

Dil ile yurt arasındaki ilişkiye de değinen Prof. Dr. Kula, Osmanlı İmparatorluğu’nun 14. yüzyıldan itibaren Türkçeden uzaklaşarak çok katmanlı ve parçalı bir dil yapısına yöneldiğini, bunun kültür yaşamını da parçalı bir hale getirdiğini belirtti. Ortak bir dil zemininden uzaklaşılmasının, yurt bilincinin zayıflamasında etkili olduğunu ifade etti. Rus, Britanya ve Avusturya imparatorluklarının tarihsel dönüşümlere rağmen Osmanlı gibi “yurtsuz” kalmadıklarını; dil, yönetim ve yurt arasında daha bütünlüklü bir bağ kurabildiklerini vurguladı.

Türkiye’nin bir kurtuluş savaşı verilerek kurulduğunun altını çizen Kula, bu sürecin dilin yeniden merkezî bir konuma taşınması açısından belirleyici olduğunu söyledi. Yazının bir anlatı sanatı olarak temel malzemesinin dil olduğunu belirten Kula, dil üzerinde yapılan biçimlendirici çalışmaların anlamı çoğullaştırdığını ve düşünsel derinlik kazandırdığını dile getirdi.

Yoğun ilgi gören etkinlik, soru-cevap bölümünün ardından sona erdi. Katılımcılar, dil, kavram, yazın ve yurt ilişkisini tarihsel ve kuramsal boyutlarıyla ele alan söyleşinin son derece ufuk açıcı olduğunu dile getirdi.

Kaynak: kibatek.org.tr

ONUR BİLGE KULA KİMDİR?

Prof. Dr. Onur Bilge Kula (1954) Kayseri’de doğdu, liseyi bu kentte bitirdikten sonra. 1972-74 yılları arasında Berlin Teknik Üniversitesi’nde maden mühendisliği öğrenimi görmek üzere Almanya’ya gitti. Öğrenimini tamamlamadan Türkiye’ye döndü ve 1978 yılında Ankara Üniversitesi DTCF’nde Alman Dili ve Edebiyatı Bölümü’nü bitirdi. 1979-83 arasında Berlin Özgür Üniversitesi’nde Kültürlerarası Eğitim bölümünü bitirdi (1979-1983) ve yine aynı bölümde “Almanya’da Türk Göçmen İşçi Kültürünün Eğitsel İşlevi” (1986) başlıklı doktorasını verdi.

1986-1993 yılları arasında Çukurova Üniversitesi Eğitim Fakültesi’nde görev yaptı. 1993 yılında Mersin Üniversitesi Fen-Edebiyat Fakültesi’ne profesör olarak atandı ve 1993-2000 yılları arasında aynı fakültenin kurucu dekanlığı görevini yürüttü. Mersin’de birçok önemli kültürel faaliyetlere imza attı. 2003 yılında ise Mersin’den Ankara’ya geldi. 2003 senesinde Hacettepe Üniversitesi Edebiyat Fakültesi Alman Dili ve Edebiyatı bölümünde göreve başladı, 2010-2013 yılları arasında ise Türkiye Cumhuriyeti Kültür ve Turizm Bakanlığı Kütüphaneler ve Yayımlar Genel Müdürü olarak çalıştı. Onur Bilge Kula’nın, edebiyat kuramı, kültürel kimlik, Batı kültüründe oryantalizm ve Türk imgesi gibi konularda yüzlerce makalesi ve çok sayıda kitabı bulunmaktadır.

Başlıca Kitapları: Hegel Estetiği ve Edebiyat Kuramı 1-2-3 (İstanbul Bilgi Üniversitesi Yayınları, 2010, 2011), Almanya’da Türk Kültürü (İstanbul Bilgi Üniversitesi Yayınları, 2012), Dil Felsefesi, Edebiyat Kuramı I-II (Türkiye İş Bankası Kültür Yayınları, 2012), Livaneli Kitabı (Doğan Kitap, 2017).