O dönemde hece biçimini neredeyse sadece Behçet Kemal Çağlar sürdürüyordu. Keza Ahmet Kutsi Tecer de Ülkü dergisi etrafında halk şiirinin yaygınlaşması için uğraşıyordu.

Cahit Sıtkı, Cahit Külebi, Ahmet Muhip gibi farklı ekollerdeki şairler de serbest şiirler yazıyorlardı. Nazım Hikmet, zaten bu ekipten önce serbest şiirler yazıyordu. Nazım, özellikle Rus şair Mayakovski’den etkilenmiştir.

BİRİNCİ YENİ VEYA GARİP AKIMI

İşte bu ortamda bir akım olarak yeni bir grup ilk defa ortaya çıktı. Bu yeni oluşları onlara “Birinci Yeni” adını kazandıracaktı. Ancak onlar bu addan çok, bu biçimli şiirlerini topladıkları Garip adlı kitaplarıyla adlarını duyururlar. Bu şairler; Orhan Veli Kanık, Oktay Rıfat ve Melih Cevdet Anday’dan oluşuyordu.

Ancak bu ekip, daha sonra dağılır ve sonraki kitap, Orhan Veli’nin şiirlerinden oluşur. Bu akım da bundan dolayı daha çok Orhan veli ile anılır.

GENEL OLARAK BİRİNCİ YENİCİLERİN SAVUNULARI

1-Hece ölçüsüne ve uyağa karşı çıkmışlardır.

2-Süslü ifadelere karşıdırlar, sadelik tercihleridir.

3-Halkın içindeki kişiler şiire konu olmuştur.

4-Şiirde söz oyunlarından kaçınıldı.

5- Gündelik hayattaki lisanı şiire uygulamışlardır.

6- O döneme dek şiirde kullanılmayan bazı kelimeleri kullanmaya başladılar.

7- Hayatın neşe  sevinçlerini şiirde kullandılar.

8- Genelde Batı menşeli kaynaklardan yararlandılar.

ankaraedebiyat.com.tr

ÇANAKKALE’DE BAŞLAYAN BİR YOLCULUK

13 Mart 1915’te Çanakkale’de dünyaya gelen Melih Cevdet Anday’ın doğum kaydı İstanbul Fatih’e işlendiği için birçok kaynak onu İstanbullu olarak gösterse de, şair kendi beyanlarında Çanakkale’de doğduğunu vurgulamıştı. Babasının görevi nedeniyle doğumdan hemen sonra ailesi İstanbul’a taşındı.

Çocukluğu Kadıköy’de geniş bir aile çevresinde geçti. Aile içinde, II. Abdülhamid’in hususi hekimi Mukim Paşa ve İstanbul Üniversitesi Fizyoloji Kürsüsünün kurucusu Kadri Raşit Paşa gibi dikkat çeken isimlerin varlığı, Anday’ın Batı edebiyatına ve düşüncesine yönelişinde belirleyici oldu.

Soldan sağa: Orhan Veli Kanık, Şinasi isimli arkadaşları, Oktay Rıfat ve Melih Cevdet Anday.

ORHAN VELİ VE OKTAY RİFAT’LA BAŞLAYAN EDEBİYAT SERÜVENİ

İlköğrenimini Kadıköy’de tamamlayan Anday’ın edebiyata ilgisi ortaokul yıllarında hızla arttı. Babasının yönlendirmesiyle Ziya Paşa, Abdülhak Hamit, Reşat Nuri Güntekin ve Halit Ziya gibi isimlerle tanışması genç şairin ilk edebi birikimini oluşturdu.

Ankara Gazi Lisesi’nde eğitimine devam eden Anday’ın okul arkadaşları arasında Türk edebiyatının iki büyük ismi Orhan Veli ve Oktay Rifat vardı. Üç isim, okulun “Sesimiz” adlı dergisinde yazılar yazarak edebiyat dünyasına ilk adımlarını attı.

ŞİİRİN PEŞİNDE BİR GENÇ: İLK YAYINLAR VE ÜNİVERSİTE YILLARI

Anday’ın ilk şiiri “Ukde” 1936’da Varlık dergisinde yayımlandı. Üniversitede kısa süreli hukuk ve Dil, Tarih-Coğrafya eğitiminin ardından Devlet Demiryolları’nda memur olarak çalıştı. 1938’de sosyoloji eğitimi için gittiği Belçika’dan maddi imkânsızlıklar nedeniyle kısa sürede geri döndü.

Şiirleri Ses, Yaprak, Yeditepe, Papirüs, Yeni Ufuklar, Yeni Dergi ve Soyut gibi dönemin önde gelen dergilerinde yer aldı.

GARİP AKIMI’NI KURARAK TÜRK ŞİİRİNE YENİ BİR KAPI AÇTI

Orhan Veli ve Oktay Rifat’la birlikte 1941’de “Garip” kitabını yayımlayan Anday, Türk şiirinde alışılmış kalıpları sarsan yeni bir akımın öncülerinden oldu. Üç arkadaş aynı çizgide şiir yazsa da duygusal ve düşünsel tonlarda birbirlerinden ayrıldılar.

YAZI, TİYATRO VE DÜŞÜNCE: ÇOK YÖNLÜ BİR EDEBİYATÇI

İkinci Dünya Savaşı sırasında iki kez askere çağrılan Anday, savaş sonrası Hasan Âli Yücel’in tavsiyesiyle Milli Eğitim Bakanlığı Yayın Müdürlüğü’nde göreve başladı. Ankara ve İstanbul’da gazetecilik, memurluk, çevirmenlik ve öğretmenlik yaptı.

1950’lerden itibaren Akşam, Tercüman, Büyük Gazete ve Cumhuriyet’te yazdığı köşe yazılarıyla düşünce dünyasını geniş kitlelere ulaştırdı. 1954’ten 1977’ye kadar İstanbul Belediye Konservatuvarı’nda fonetik ve diksiyon dersleri verdi.

1964-1969 arasında TRT Yönetim Kurulu Üyesi olarak görev yaptı; 1979’da UNESCO Türkiye temsilcisi olarak Paris’e gitti.

ŞİİRDE SÜREKLİ YENİLİK ARAYIŞI

Melih Cevdet Anday, şiiri statik bir tür olarak değil, sürekli yenilenmesi gereken bir düşünce alanı olarak görüyordu.

-“Rahatı Kaçan Ağaç” ile duygu merkezli şiirden düşünce şiirine yöneldi.

-“Yan Yana” ve “Telgrafhane” ile toplumcu şiirde yeni bir dil kurdu.

-“Kolları Bağlı Odysseus” ve “Ölümsüzlük Ardında Gılgamış” ile mitolojiye, evrensel temalara ve uygarlık tarihine açıldı.

ZENGİN BİR ESER DÜNYASI

Anday, yalnızca şiirle sınırlı kalmayarak roman, tiyatro ve çeviri alanlarında da önemli eserler verdi.

Kullandığı takma adlar arasında Yaşar Tellidede, A. Mecdi Velet, Gani Girgin ve Zater gibi birçok isim bulunuyordu.

ÖNE ÇIKAN ŞİİR KİTAPLARI:

Rahatı Kaçan Ağaç (1946)

Telgrafhane (1952)

Yanyana (1956)

Kolları Bağlı Odysseus (1962)

Göçebe Denizin Üstünde (1970)

Sözcükler (1978)

Güneşte (1989)

Romanları:

Aylaklar

Gizli Emir

İsa’nın Güncesi

Meryem Gibi

Birbirimizi Anlayamayız

Tiyatro Oyunları:

İçerdekiler

Mikado’nun Çöpleri

Ölüler Konuşmak İster

Ölümsüzler

ÖDÜLLER VE SON YILLARI

Türk edebiyatına katkıları nedeniyle pek çok ödülün sahibi olan Melih Cevdet Anday, TRT Roman Armağanı, TDK Çeviri Ödülü, Sedat Simavi Edebiyat Ödülü ve TÜYAP Onur Ödülü gibi önemli ödüller kazandı.

Solunum ve böbrek yetmezliği nedeniyle 28 Kasım 2002’de hayatını kaybeden Melih Cevdet Anday, ömrünün son yıllarını geçirdiği Büyükada’da toprağa verildi.

KISA ÖMRÜNE BÜYÜK ESERLER SIĞDIRDI

13 Nisan 1914’te Beykoz Yalıköy’de doğan Orhan Veli’nin edebiyat yolculuğu çocuk yaşlarda başladı. İlk hikayesi daha ilkokuldayken Çocuk Dünyası dergisinde yayımlandı. Cumhuriyet’in ilanından sonra babası Mehmet Veli Bey’in Ankara’daki görevi nedeniyle aile başkente taşındı ve şairin hayatında yeni bir dönem başladı.

ANKARA YILLARI: EĞİTİM, DOSTLUKLAR VE GARİP AKIMI

Orhan Veli ilkokulu Gazi İlkokulu’nda ortaöğrenimini ise Ankara Erkek Lisesi’nde tamamladı. Bu okulda hem edebiyat dünyasının güçlü isimleri olan hocalarla tanıştı hem de Garip Akımı’nın kurucuları olacak Oktay Rifat ve Melih Cevdet ile dostluk kurdu. İlk şiirleri Varlık ve dönemin önemli dergilerinde yayımlanmaya başladı.

ŞİİRDE YENİ BİR DÖNEMİN KAPISI: GARİP HAREKETİ

1930’lu yılların sonunda Fransız sembolizminin etkisinden uzaklaşan Orhan Veli serbest şiire yöneldi. 1941’de Oktay Rifat ve Melih Cevdet ile birlikte yayımladıkları “Garip” kitabı Türk şiirinde büyük bir kırılmaya işaret etti. Şiirin ölçü ve kafiyeden arındırılması gerektiğini savunan şair “sokaktaki insanın şiirini” yazmayı amaçladı.

MEMURİYET VE ŞİİR ARASINDA BİR HAYAT

İstanbul Üniversitesi Felsefe Bölümü’ndeki eğitimini tamamlamadan bırakan Orhan Veli memur olarak PTT’de çalıştı. Bu dönemi şiirlerine de yansıdı. Ünlü “Güzel Havalar” şiirinde memuriyetten istifasını Ankara’nın dingin atmosferiyle anlatacaktı. Akşamlarını Posta Caddesi’nde ve Yenişehir’in sokaklarında geçiren şair Garip Akımı’nın ilk denemelerini de bu günlerde Özen Pastanesi’nde arkadaşlarıyla birlikte kaleme aldı.

ANKARA’DA GİZLİ BİR AŞK: NAHİT HANIM

Şairin duygusal dünyasında önemli bir yere sahip olan Nahit (Gelenbevi) Hanım ile tanışması da Ankara’da gerçekleşti. Hem edebiyat çevrelerinin buluşma noktası olan hem de birçok önemli ismi ağırlayan Vardar Apartmanı ikilinin anılarının biriktiği özel bir mekân oldu. Şair şiirlerinde bu aşkın izlerini sık sık taşıdı.

DARIO MORENO İLE AYNI ODADA

Tercüme Bürosu’nda çalıştığı dönemde işsiz kaldığı günlerde Orhan Veli ünlü sanatçı Dario Moreno ile Hergelen Meydanı’nda ucuz bir otelde aylarca aynı odayı paylaştı. Moreno şairi “her gece geç vakit gelen içen ama çok zarif bir oda arkadaşı” olarak anlatacaktı.

SON ANKARA YOLCULUĞU VE VEDA

1947-1950 yılları arasında sık sık Ankara’ya gidip gelen Orhan Veli “Saygılı Yosma” adlı çeviri çalışmasıyla ilgili olarak şehir tiyatrolarının siparişi üzerine başkente döndü. 11 Kasım 1950’de Konur Sokak ile Meşrutiyet Caddesi köşesinde son kez görüldü. İstanbul’a döndükten birkaç gün sonra beyin kanaması geçirerek 14 Kasım 1950’de hayata veda etti.

“BİR GARİP ORHAN VELİ” ANKARA’NIN KALDIRIMLARINDA İZ BIRAKTI

36 yıllık ömrünün büyük bölümünü Ankara’da geçiren şair burada dostluklar kurdu şiirini şekillendirdi aşık oldu ve Türk edebiyatında çığır açan eserler verdi. Onun izleri bugün hala Ankara’nın sokaklarında yaşamaya devam ediyor.