Gerçek Tarih Kültür Sanat ve Medeniyet Araştırmaları Merkezi Derneği (Gerçek Tarih) bünyesinde yayın hayatına devam eden Ankara Edebiyat e-Dergi ile Ankaraedebiyat.com.tr hakkında bilgi veren Ankara Edebiyat Genel Yayın Yönetmeni Talip Işık ve gazeteci-yazar Mehmet Poyraz, kültür ve edebiyat alanındaki çalışmalar üzerine değerlendirmelerde bulundu.

Samimi bir atmosferde gerçekleşen ziyarette edebiyat, yayıncılık ve kültürel faaliyetler üzerine karşılıklı fikir alışverişi yapıldı. Ankara Edebiyat heyeti, misafirperverliğinden dolayı Serdar Aydın’a teşekkür etti.

Mehmet Poyraz, Serdar Aydın ve Talip Işık.

MEHMET POYRAZ’DAN PAYLAŞIM

Mehmet Poyraz, ziyaretin ardından sosyal medya hesabından yaptığı paylaşımda şu ifadeleri kullandı:

“Ankara Edebiyat adına Talip Işık Bey ile kıymetli dostlarımızdan Serdar Aydın Bey’i TRT’de ziyaret ettik. İlgi ve alakasına müteşekkiriz. Var olsunlar…”

Ankaraedebiyat.com.tr

Türk Dil Kurumu’ndan yapılan açıklamaya göre;  eser tanıtımı, sergi ve panel olmak üzere üç bölümden oluşan programa; Kültür ve Turizm Bakanı Sayın Mehmet Nuri ERSOY’un yanı sıra Yüksek Kurum Başkanı BE Prof. Dr. Derya ÖRS, Türk Dil Kurumu Başkanı Prof. Dr. Osman MERT ve TÜRKSOY Genel Sekreter Vekili Sayın Sayit YUSUF ile Atatürk Kültür Merkezi Başkanı Doç. Dr. Zeki ERASLAN, Atatürk Araştırma Merkezi Başkanı Prof. Dr. Ahmet KILINÇ, Türkiye’de görev yapan Türk devletleri büyükelçileri ve diplomatik temsilciler, Batman Üniversitesi Rektörü Prof. Dr. İdris DEMİR ile çok sayıda davetli katıldı. Türk dünyasını temsil eden program, Gökalp’ın mirasının uluslararası düzeydeki gücünü bir kez daha teyit etti.

Programa teşrifleriyle onur veren Kültür ve Turizm Bakanı Sayın Mehmet Nuri ERSOY hitaplarında, Ziya Gökalp’ın Cumhuriyet Dönemi Türk düşünce hayatının mihenk taşı olduğunu vurgulayarak “Türkleşmek, İslamlaşmak, Muasırlaşmak” ülküsünün modern Türkiye’nin fikrî temellerini attığını ifade etti. Gökalp’ın mirasını Türkçenin beş ayrı lehçesinde yayıma hazırlayarak tüm Türk dünyasına ulaştırmanın gururunu yaşadıklarını belirten Sayın ERSOY, bu çalışmanın İstanbul’dan Astana’ya, Bakü’den Bişkek’e uzanan kadim Türkeli coğrafyasında fikir ve duygu birliğine hizmet eden sarsılmaz bir köprü kuracağını dile getirdi.

Türk devletleri arasındaki bağların sadece siyasi ve ekonomik düzeyde kalmaması gerektiğinin de altını çizen Sayın Mehmet Nuri ERSOY; dilin, kültürün ve ortak değerlerin korunmasının yarınlarımızın teminatı olduğunu hatırlattı. Bizi biz yapan özgün değerlere ve köklü mirasa sahip çıkmanın bir borç olduğunu ifade eden ERSOY ayrıca “Gökalp bir kez daha ve bu kez Türkçenin 5 ayrı lehçesinde Türk milletinin fikir ve duygu dünyasına rehberlik edecektir. Manas’ın torunlarıyla toy kuracak, büyük bozkırın evlatlarına yarenlik yapacaktır. Maveraünnehir’in ruhuna dokunacak, ateş ülkesinin alazını besleyecek ve ata yurdun kutlu rüzgârlarında taze bir nefes olacaktır.” ifadelerini kullandı.

Sayın Bakan ERSOY konuşmasında bu önemli mesajları verdikten sonra, Türk Dil Kurumunun bu projesiyle Türk kültür havzasına çok kıymetli bir tohum ekildiğini vurgulayarak emeği geçen tüm akademisyen ve bilim insanlarına şükranlarını sundu.

Programın açış bölümünde ayrıca Atatürk Kültür, Dil ve Tarih Yüksek Kurumu Başkanı BE Prof. Dr. Derya ÖRS ve Türk Dil Kurumu Başkanı Prof. Dr. Osman MERT ile TÜRKSOY Genel Sekreter Vekili Sayit YUSUF da birer konuşma yaptı.

Atatürk Kültür, Dil ve Tarih Yüksek Kurumu Başkanı BE Prof. Dr. Derya ÖRS yaptığı konuşmada, Ziya Gökalp’ın sadece bir sosyolog değil, modern Türk kimliğinin sosyolojik ve felsefi zeminini inşa eden müstesna bir fikir adamı olduğunu vurguladı. Gazi Mustafa Kemal Atatürk’ün “fikirlerimin babası” olarak nitelediği Gökalp’ın mirasını yaşayan bir değer kılmayı asli görev addettiklerini belirten ÖRS; tanıtımı yapılan bu eserin, millî kimliği koruyarak muasır medeniyetler seviyesine ulaşmanın yol haritası olduğunu ifade etti.

Türk Dil Kurumu tarafından hayata geçirilen projenin önemine de değinen ÖRS; “Bu proje ile Gökalp’ın büyük eseri Azerbaycan Türkçesi ile kardeşlerimizin kalbine, Kazak Türkçesi ile uçsuz bucaksız bozkırlara, Kırgız Türkçesi ile Tanrı Dağları’nın eteklerine, Özbek Türkçesi ile kadim medeniyet havzalarımıza, Türkmen Türkçesi ile ata yurdumuzun ruhuna nakşedilmiştir.” şeklinde konuştu. Kültür ve Turizm Bakanlığının himayelerinde yürütülen kültür diplomasisinin meyvelerini verdiğini kaydeden Yüksek Kurum Başkanı, Türk dünyasının birliğine hizmet eden bu kıymetli çalışmada emeği geçen Bilim Kuruluna ve akademisyenlere şükranlarını sundu.

Türk Dil Kurumu Başkanı Prof. Dr. Osman MERT konuşmasında, Ziya Gökalp’ın Türkleşmek İslamlaşmak Muasırlaşmak adlı şaheserini beş bağımsız Türk cumhuriyetinin dillerine aktararak yayımlamanın eşsiz gururunu yaşadıklarını ifade etti. Bu çalışmanın sıradan bir çeviri faaliyeti olmadığını vurgulayan MERT; Bakü’den Aşkabat’a, Taşkent’ten Astana ve Bişkek’e uzanan devasa bir kültürel havzada ortak bir bilimsel dil ve fikir zemini inşa etmeyi hedeflediklerini belirtti. Gökalp’ın mirasını Türk dünyasının ortak geleceğini müjdeleyen bir vizyon olarak niteleyen Başkan MERT, dilin bir milletin kalesi ve istikbali olduğunun altını çizdi.

Projenin hayata geçirilmesinde emeği geçen Türk Dil Kurumu Bilim Kurulu Üyeleri Prof. Dr. Veli Savaş YELOK ve Dr. Öğr. Üyesi İbrahim ATABEY başta olmak üzere, titizlikle çalışan tüm akademisyen ve editörlere şükranlarını sunan MERT; Türk Dil Kurumunun Türk dünyasını “dil”, “fikir” ve “kültür” paydasında birleştirmek için özveriyle çalışmaya devam edeceğini vurguladı. Sayın Bakanın teşriflerinin kendilerine güç verdiğini belirten MERT, tanıtımı yapılan eserlerin Türk dünyasının sarsılmaz birliğine ve kardeşliğine hizmet etmesini dileyerek sözlerini tamamladı.

Açış konuşmalarının ardından programın ilk bölümünde, Ziya Gökalp’ın Türkleşmek İslamlaşmak Muasırlaşmak adlı eserinin Türk Dil Kurumu tarafından beş bağımsız Türk devletinin dillerine aktarılarak yayımlandığı projenin tanıtımı yapıldı. Projenin editörlüğünü üstlenen Türk Dil Kurumu Bilim Kurulu Üyeleri Prof. Dr. Veli Savaş YELOK ve Dr. Öğr. Üyesi İbrahim ATABEY, bu kıymetli çalışmanın hazırlık süreçlerini ve Türk lehçeleri arasındaki bilimsel köprü işlevini katılımcılarla paylaştı.

Tanıtımın akabinde, eseri Özbek Türkçesine aktaran Prof. Dr. Zaynabidin ABDIRASHIDOV’a, Azerbaycan Türkçesine aktaran Dr. Öğr. Üyesi İlahə QURBANLI’ya, Kırgız Türkçesine aktaran Dr. Kaliya KULALİYEVA’ya ve Kazak Türkçesine aktaran Bekzat BEKBOLAT’a katkılarından dolayı teşekkür belgeleri takdim edildi.

Belge takdim töreninin ardından, TÜRKSOY ve Türk Tarih ve Kültür Vakfı iş birliğinde hazırlanan “Doğumunun 150. Yılında Ziya Gökalp Sergisi”nin açılışı Kültür ve Turizm Bakanı Sayın Mehmet Nuri ERSOY’un öncülüğünde; Yüksek Kurum Başkanı BE Prof. Dr. Derya ÖRS, Türk Dil Kurumu Başkanı Prof. Dr. Osman MERT, TÜRKSOY Genel Sekreter Vekili Sayit YUSUF ve TÜRKTAV Yönetim Kurulu Başkanı Nizamettin AYKURT tarafından gerçekleştirildi. Sayın Bakan ve beraberindeki protokol heyeti, Gökalp’ın hayatını, eserlerini ve fikrî mirasını yansıtan sergiyi inceleyerek yürütülen çalışmalar hakkında yetkililerden bilgi aldı.

Etkinlik, “Ziya Gökalp’tan Türk Dünyasına: Türkleşmek İslamlaşmak Muasırlaşmak” başlıklı panelle devam etti. Türk Dil Kurumu Bilim Kurulu Üyesi ve Ankara Hacı Bayram Veli Üniversitesi Türk Dili ve Edebiyat Bölümü Öğretim Üyesi Prof. Dr. Veli Savaş YELOK’un yönettiği panelde, Muğla Sıtkı Koçman Üniversitesi Öğretim Üyesi Prof. Dr. Ali Osman GÜNDOĞAN ve Ondokuz Mayıs Üniversitesi Öğretim Üyesi Doç. Dr. Murat ŞAHİN panelist olarak yer aldı.

Gökalp’ın fikir dünyasının akademik bir perspektifle değerlendirildiği oturum, panelistlere teşekkür belgelerinin takdim edilmesiyle tamamlandı.

Geniş katılımla gerçekleştirilen etkinlik, Ziya Gökalp’ın düşünce mirasının yeniden değerlendirilmesine ve Türk dünyasının ortak kültürel bağlarının güçlendirilmesine katkı sunan önemli bir buluşma olarak değerlendirildi.

“Doğumunun 500. Yılında Bâkî Paneli ve Şiir Sergisi” başlığıyla düzenlenen etkinlik, şairin mirasını akademik çevrelerin yanı sıra geniş halk kitlelerine tanıtmayı amaçlıyor. Bâkî’nin 500. doğum yılı, Kuzey Makedonya ve İran’ın desteğiyle UNESCO’nun uluslararası anma programına alınmasıyla ulusal ve uluslararası bir önem taşıyor.

ŞİİR SERGİSİ 2-16 MART 2026

Etkinlik kapsamında, Bâkî’nin seçkin beyitlerinden oluşan şiir sergisi 2-16 Mart 2026 tarihleri arasında ziyaretçilerle buluşacak. Beyitler, hem orijinal hâlleriyle hem de günümüz Türkçesine çevrilmiş biçimleriyle sergilenecek. Böylece klasik Türk şiirinin estetik dünyasıyla günümüz okuyucusu arasında bir köprü kurulacak.

PANEL 2 MART 2026 GÜNÜ

Uzman akademisyenlerin katılımıyla 2 Mart 2026 günü saat 14.00’te gerçekleşecek olan panelde; Bâkî’nin edebî kişiliği, şiir anlayışı ve geleneğe kattığı değerler kapsamlı bir şekilde ele alınacak.

Başta akademisyenler ve genç araştırmacılar olmak üzere tüm edebiyat tutkunlarına hitap eden bu buluşma, klasik Türk şiirine yönelik bilimsel farkındalığı ve kültürel ilgiyi pekiştirme vizyonuyla düzenleniyor.

Altındağ Belediyesi ev sahipliğinde Ulucanlar Yarı Açık Cezaevi Kültür ve Sanat Merkezi’nde düzenlenen iftar buluşması, medya ve siyaset dünyasını aynı sofrada bir araya getirdi.

YOĞUN KATILIM

Programa AK Parti Genel Başkan Yardımcısı Faruk Acar’ın yanı sıra, Sinan Burhan, federasyon yönetim kurulu ve yüksek istişare kurulu üyeleri, Altındağ Belediye Başkanı Dr. Veysel Tiryaki, sivil toplum kuruluşlarının temsilcileri, basın müşavirleri ile yerel ve ulusal medyada görev yapan çok sayıda gazeteci katıldı.

TÜBAF Genel Başkanı Sinan Burhan, Ramazan ayının birlik ve beraberliği güçlendiren bir iklim sunduğunu belirterek tüm İslam âleminin mübarek ayını tebrik etti. Burhan, basın camiasının sorunları konusunda çalışmalar yürüttüklerini ifade etti.

FARUK ACAR’DAN BASIN VURGUSU

İftar programında konuşan Faruk Acar, basının demokratik toplumlar için hayati bir işlev üstlendiğini söyledi. Basının yalnızca haber aktaran bir mecra olmadığını vurgulayan Acar, “Basın toplumsal hafızayı diri tutan ve demokratik dengeyi güçlendiren önemli bir sorumluluk alanıdır” ifadelerini kullandı.

Acar, göreve gelişinin üzerinden bir yıl geçtiğini hatırlatarak ilk olarak basın mensuplarıyla bir araya geldiklerini ve çeşitli istişarelerde bulunduklarını aktardı. TÜBAF tarafından gündeme getirilen bazı talepler konusunda ilgili kurumlarla temas halinde olduklarını belirten Acar, reklam paylaşımları ve gazetecilere yönelik yeşil pasaport konularında teknik çalışmalar yürütüldüğünü söyledi. Bu başlıklarda Cumhurbaşkanının olumlu yaklaşımı doğrultusunda adımlar atılması için İletişim Başkanlığı ile koordineli şekilde çalıştıklarını dile getirdi.

 “KAPIMIZ HİZMET EDEN HERKESE AÇIK”

Ramazan ayını milletle kurulan gönül bağının güçlendiği bir dönem olarak gördüklerini kaydeden Acar, bu yıl çalışmaların “Niyetimiz Bir, İnancımız Bir, Yolumuz Bir” temasıyla yürütüldüğünü belirtti. Deprem bölgesinde düzenlenen “Yeni Evim İlk İftarım” programları, gençlik ve kadın kollarının sahadaki faaliyetleri ile sosyal politikalar başkanlığının şehit yakınları ve gazilere yönelik ziyaretlerinin sürdüğünü aktardı.

Toplumsal barışı hedef alan yaklaşımlara karşı net bir duruş sergilediklerini ifade eden Acar, 23 yıldır kimsenin hayat tarzına müdahale edilmediğini ve değerlere yönelik saldırılara müsaade edilmeyeceğini söyledi. “Kapımız bu ülkeye hizmet etmek isteyen herkese açıktır” dedi.

 “TERÖRSÜZ TÜRKİYE” MESAJI

Türkiye’nin mezhep ve kimlik temelli ayrışmalara sürüklenmesine izin vermeyeceklerini vurgulayan Acar, en önemli başlıklardan birinin “Terörsüz Türkiye” hedefi olduğunu ifade etti. Terör meselesini kalıcı biçimde çözme konusunda kararlı olduklarını belirten Acar, bu süreçte şehit aileleri ve gazileri incitecek hiçbir adıma izin verilmeyeceğini kaydetti.

GAZETECİLERİN BEKLENTİLERİ GÜNDEMDEYDİ

Sinan Burhan ise gazetecilerin özellikle yeşil pasaport beklentisini dile getirerek bu konuda destek talep etti. Programın ardından katılımcılar Ulucanlar Cezaevi Müzesi’ni gezdi.

Gerçek Tarih Derneği bünyesinde yayın yapan Ankaraedebiyat.com.tr ve Gercektarih.com.tr de iftar programının davetlileri arasında yer aldı.

Afina Barmanbay’ın, “Neriman Abdülrahmanlı Hayatı ve Sanatı” adlı kitabı biyografi türünde raflarda kendine yer buldu. Eser, Paradigma Akademi Yayınları’nca neşredildi.

Neriman Abdülrahmanlı Hayatı ve Sanatı Tanıtım Bülteninden

Gürcistan/Borçalı / Garaçöp’te doğan ve bu muhitten ilham alan, kökleriyle Türkiye’ye, ailesinin acı kaderiyle Kazakistan’a bağlı olan, ruhuyla bütün Azerbaycan’ı ve Türk gönül coğrafyasını saran bir yazar…

Yeni çağın ritmini yansıtan modernist edebiyata zenginlik katmıştır. Günümüz Azerbaycan edebiyatında kendine özgü bir zirveye ulaşmıştır. Başarılı bir hikâyeci ve romancıdır.
Yazarlık, sinemacılık, çevirmenlik, gazetecilik ve araştırmacılık gibi çok yönlü faaliyetleriyle tanınmaktadır.

Hikâye kahramanlarının çoğu ve “Yalnız’ adlı romanı, ahlaki değerlerin hiçe sayılmaya başlandığı bir ortamdan kendilerini soyutlayarak yalnızlaşmış gerçek aydınlardır.

Hikâye, povest ve romanlarında halk edebiyatını, halk inançlarını, folklorik unsurları ve ağız sözcüklerini sıklıkla kullanması, eserlerine esrarengiz bir hava katmıştır.

Romanlarında bilim, irfan, sanat, edebiyat, dil, tarih, felsefe, tasavvuf, psikoloji, sosyoloji gibi alanların sunduğu imkânlardan başarılı bir şekilde yararlanılmıştır. Tarihî romanlarında çok geniş bir coğrafyada 12.-20. yüzyıllar arasında cereyan eden sayısız olaylar kültürel, ulusal ve evrensel değerlerle bir bütün olarak ele alınmıştır.

Yukarıda sıralanan konular ve daha birçok önemli bilgi bu kitapta ayrıntılı olarak incelenmiştir.

Afina Barmanbay Kimdir?

Turhan Kitabevi’nin temelleri 1957 yılında, Kocabeyoğlu Pasajı’nın alt katında bir kitap tablasında sahaflık yapmaya başlayan Turhan Polat tarafından atıldı. Mütevazı bir sahaf tezgâhından doğan bu yolculuk, yıllar içinde Konur Sokak’ta bir kültür durağına dönüştü.

Kitabın kokusunu, sahaf geleneğini ve seçkin yayıncılığı buluşturan Turhan Polat, 2011 yılında hayatını kaybetti. Ancak ardında bıraktığı tutku 68 yıl boyunca yaşamaya devam etti. Kurucusunun vefatından 15 yıl sonra kitabevi yetkilileri kapanma kararı aldı.

KONUR SOKAK’A VEDA, YAYINCILIĞA DEVAM

Yetkililer, Turhan Kitabevi’nin 2025 yılının sonunda Konur Sokak’taki faaliyetlerini tamamen sonlandıracağını açıkladı. Kitabevi kapanacak olsa da marka yok olmayacak. Turhan Yayınları, Gimat’ta sadece yayınevi olarak faaliyetlerini sürdürecek.

Son günlerini yaşayan kitabevine okurların ilgisi ise dikkat çekici ölçüde artmış durumda. Veda sürecini duyan Ankaralılar, bir dönemin kültür hafızasında yer eden bu mekâna son kez uğrayarak hem kitap satın alıyor hem de yıllara yayılan bir hatıranın kapanışına tanıklık ediyor.

Dünya Kitle İletişimi Araştırma Vakfı tarafından düzenlenen 36. Ankara Film Festivali, Kültür ve Turizm Bakanlığı, Devlet Tiyatroları Genel Müdürlüğü, Ankara Büyükşehir Belediyesi, Çankaya Belediyesi ve AB Türkiye Delegasyonu’nun destekleriyle gerçekleştirildi.

Şinasi Sahnesi’ndeki kapanış gecesinde ulusal uzun metraj, belgesel, kısa film ve Ankara filmleri kategorilerinde ödüller dağıtıldı. Törenin sunuculuğunu Nefise Karatay üstlendi.

EN İYİ FİLM ÖDÜLÜ “TAVŞAN İMPARATORLUĞU”NA

Festivalin en prestijli ödülü olan İnci Demirkol En İyi Film Ödülü, “yoksulluk, sömürü ve kuşaktan kuşağa aktarılan şiddeti cesur bir sinema diliyle aktarması” gerekçesiyle Seyfettin Tokmak’ın yönettiği “Tavşan İmparatorluğu” filmine verildi.

Mahmut Tali Öngören En İyi İlk Film Ödülü: Aldığımız Nefes – Şeyhmus Altun

Onat Kutlar En İyi Senaryo Ödülü: Tavşan İmparatorluğu – Seyfettin Tokmak

OYUNCULUK ÖDÜLLERİNDE “ATLET” VE “ALDIĞIMIZ NEFES” ÖNE ÇIKTI

Oyunculuk dallarında kazananlar şöyle oldu:

En İyi Kadın Oyuncu: Sevda Baş – Atlet

En İyi Erkek Oyuncu: Hakan Karsak – Aldığımız Nefes

En İyi Yardımcı Kadın Oyuncu: Çağdaş Ekin Şişman – En Güzel Cenaze Şarkıları

En İyi Yardımcı Erkek Oyuncu: Bedir Bedir – Perde

Teknik dallarda “Atlet” üç ödülle dikkat çekti.

En İyi Kurgu: Semih Gülen & Arda Çiltepe

En İyi Özgün Müzik: Eylül Deniz Keleş

En İyi Görüntü Yönetmeni: Ayşe Alacakaptan

En İyi Sanat Yönetmeni Ödülü ise Aldığımız Nefes filmiyle Sevi Sevgi’ye verildi.

FİLM-YÖN EN İYİ YÖNETMEN ÖDÜLÜ BU YIL PAYLAŞILDI

Film Yönetmenleri Derneği (FİLM-YÖN) jüri ödülü bu yıl iki yönetmene birden gitti:

Emine Emel Balcı – Buradayım, İyiyim

Seyfettin Tokmak – Tavşan İmparatorluğu

Sinema Yazarları Derneği (SİYAD), En İyi Film Ödülü’nü Ziya Demirel’in “En Güzel Cenaze Şarkıları” filmine verdi.

BELGESEL VE KISA FİLM KATEGORİLERİNDE KAZANANLAR

En İyi Belgesel: Kardeş Türküler ile 30 Yıl

Ulusal Kısa Film Yarışması Birincisi: Yaşarım Bence (Müzisyen Olan Değil)

Mansiyon: İnziva– Saim Güveloğlu

ANKARA FİLMLERİ YARIŞMASI’NDA VEKAM ÖDÜLÜ SAHİBİNİ BULDU

Ankara Filmleri Yarışması kapsamında VEKAM Ödülü, Erhun Altun’un “Bir Tutkunun Hikayesi” adlı belgeseline verildi.

Söz konusu bu metinde, Ankara’nın Cumhuriyet’e devrettiği edebi mirasa odaklanarak, şehrin başkent olmadan önceki kültürel canlılığını ve edebi mahfillerini incelemeye giriştik.

ANKARA’NIN KÖKENLERİ: SELÇUKLU VE OSMANLI’DA EDEBÎ ORTAM

Ankara’nın edebiyatla tanışması, Türkleşme ve İslâmlaşma süreçleriyle birlikte başlar. Bu dönemde şehir, güçlü bir tasavvuf ve divan edebiyatı geleneğine ev sahipliği yapmıştır.

ERKEN DÖNEM EDEBİYATI VE ŞAİR SULTANLAR

12. yüzyılda Selçuklu Sultanı Muhyiddin Mesud, gaza faaliyetlerinin yanı sıra şair ve yazarları Ankara’ya davet ederek şehirdeki edebiyat hayatını canlandırmıştır. Bediî-i Engüriyevî ve Muhyevî-i Engüriyevî bu dönemde öne çıkan şairlerdir.
13. yüzyılda Hacı Bayram-ı Velî’nin etrafında oluşan güçlü edebi hareketlilik, tasavvufi hayatın ve Türkçenin ilk ses bayrağının Anadolu’da yayılmasında büyük rol oynamıştır.

ANKARA’DA YETİŞEN DİVAN VE TASAVVUF ŞAİRLERİ

Yapılan araştırmalar, 10. yüzyıldan 19. yüzyılın ortalarına kadar Ankara’nın toplam kırk altı divan şairi yetiştirdiğini göstermektedir. Bu sayı, Ankara’nın Osmanlı kültür coğrafyasında önemli bir kültürel merkez olduğunu kanıtlamaktadır.

Evliya Çelebi, 1648’de Ankara’ya geldiğinde, Seyahatnâme’sinde şehrin “ulemâ, sulehâ ve erbâb-ı ma‘ârif şâ’irân-ı yârân-ı bâ-safâlarının” (ilim erbabı, şair ve sohbet ehli dostlarının) sayısız olduğunu belirterek kültürel zenginliğe dikkat çekmiştir.

ANKARA’NIN GELENEKSEL EDEBİYAT MAHFİLLERİ

Eski Ankara’da şiirin ve edebiyatın beslendiği alanlar yalnızca resmi veya dini yapılarla sınırlı değildi.

DİNİ VE SOSYAL MERKEZLER

Türk-İslâm hakimiyetinde açılan cami, dergâh ve medreseler, hem divan hem de tasavvuf edebiyatını besleyen önemli mahfiller olmuştur:

Önemli Mahfiller: Saraç Sinan Medresesi, Melike Hatun Medresesi, Bayrâmî Dergâhı ve Taceddin Dergâhı gibi yapılar asırlarca kültürel faaliyetlerin merkezi olmuştur.

GÜNDELİK HAYATIN EDEBÎ DURAKLARI

Dini mahfillere ek olarak, günlük sosyal yaşamın içindeki mekânlar da edebiyat mahfili özelliği göstermiştir.

Bazı meyhaneler (Müneccim Tepesi’ndekiler), hanlar (Pilâvoğlu Hanı), kahvehaneler, konaklar, hatta bağ ve bahçeler bile zamanla şairlerin ve söz ustalarının buluşma noktası olmuştur.

ŞAİR HAMİSİ ALİŞAN BEY KONAĞI

19.yüzyıl Ankara’sının en önemli edebi merkezlerinden biri, geniş topraklara sahip Alişan Bey’in konağıdır.

Zengin ve kültürlü bir toprak ağası olan Alişan Bey, konağını halk şairlerinin sığınağı haline getirmiştir. Türk halk edebiyatının büyük temsilcilerinden Dertli ve Erzurumlu Emrah, son yıllarını bu himaye altında geçirmiştir.

Ankara Valisi Faik Memduh Paşa gibi yöneticiler de âşıkları hanlarda ve konaklarında ağırlayarak geleneğin devam etmesine destek olmuştur.

MİLLÎ MÜCADELE YILLARINDA EDEBİYATIN CANLANIŞI

1919-1922 yılları arasında Gazi Mustafa Kemal Atatürk’ün şehri Millî Mücadele’nin merkezi yapmasıyla Ankara’daki edebiyat hayatı olağanüstü bir canlılık kazanmıştır.

AYDINLARIN ANKARA’YA AKINI

Halide Edip Adıvar, Yakup Kadri Karaosmanoğlu, Mehmet Âkif Ersoy, Yahya Kemal Beyatlı, Hamdullah Suphi Tanrıöver ve Falih Rıfkı Atay gibi pek çok önemli edip, Millî Mücadele’ye destek vermek amacıyla Ankara’ya gelmiş ve matbuat cephesinde görev almıştır.

Bu dönemde Milli Şairimiz Mehmet Âkif Ersoy İstiklâl Marşı’nı burada yazmış, Halide Edip Ateşten Gömlek ve Yakup Kadri Yaban romanlarını Kalaba’daki bağ evinde kaleme almışlardır.

MİLLÎ MÜCADELE DÖNEMİ MAHFİLLERİ

Edebî sohbetler ve toplanmalar bu zorlu dönemde de devam etmiştir.

Tâceddin Dergâhı: Kuyulu Kahve, Merkez Kıraathanesi, Hakimiyet-i Milliye ve Yenigün gazetelerinin idarehaneleri bu dönemin en önemli edebiyat mahfilleri olmuştur.

Bekârlar Tekkesi: Sadri Ertem ve Faruk Nafiz Çamlıbel gibi genç ediplerin oluşturduğu, Kuva-yı Milliye taraftarlığını şart koşan “Bekârlar Tekkesi” adlı kısa süreli gençlik toplaşması da dönemin ruhunu yansıtan önemli bir örnektir.

MİLLÎ MÜCADELE YILLARI: ANKARA EDEBİYATININ ZİRVEYE ÇIKIŞI

1919-1922 yılları arasında Mustafa Kemal Atatürk’ün şehri Millî Mücadele’nin merkezi yapmasıyla Ankara’daki edebiyat hayatı olağanüstü bir canlılık kazanmıştır. İstanbul’un işgali sonrası şehri terk eden aydınlar, fikirlerini Anadolu’nun bu umut merkezine taşımıştır.

TÂCEDDİN DERGÂHI: İSTİKLÂL MARŞI’NIN YAZILDIĞI EDEBİYAT MAHFİLİ

Millî Mücadele döneminin en kutsal ve en özel edebiyat mahfili, şüphesiz Tâceddin Dergâhı’dır. Dergâhın bir edebi merkeze dönüşmesi, Şeyh Tâceddin Mustafa’nın davetiyle şair Mehmet Âkif Ersoy’un burada ikamet etmeye başlamasıyla gerçekleşmiştir.

İstanbul’da Sebilürreşad mecmuası ile Kuva-yı Milliye hareketine manevi destek veren Âkif, 1920’de Ankara’ya gelerek Milli Mücadele’nin propaganda cephesine güçlü bir destek vermiştir.

Tâceddin Dergâhı’nın selamlık binası, Millî Mücadele’nin en hararetli günlerinde, istiklâl arzusunu ve imana yaslanmış ruhu en güzel şekilde aksettiren İstiklâl Marşı’nın kaleme alındığı yerdir.

Dergâh, Mehmet Âkif’in etrafında toplanan Hikmet Bayur, Hasan Basri Çantay, Eşref Edib ve Samih Rifat gibi mebus, edip ve münevverlerin şiirlerin okunduğu, ilmi ve edebi sohbetlerin yapıldığı bir merkez haline gelmiştir. Sohbetlere neyzenler ve musiki de eşlik ederek burayı edebiyat ve musiki mahfili yapmıştır.

GAZETELER VE KAHVEHANELER: SİYASİ EDEBİYATIN BULUŞMA NOKTALARI

Tâceddin Dergâhı’nın manevi merkezliğine karşın, şehrin merkezindeki ticari ve sosyal alanlar da aydınların buluşma noktası olmuştur.

Kuyulu Kahve ve Merkez Kıraathanesi:

Ulus’ta yer alan bu iki kahvehane, ilk TBMM mebuslarının, şair, yazar ve gazetecilerin akın ettiği yerlerdir. Yahya Kemal Beyatlı, Nâzım Hikmet, Vâlâ Nureddin ve Aka Gündüz gibi isimler burada bir araya gelmiş, edebi sohbetler yapmışlardır. Vâlâ Nureddin, burada Âkif’ten “Mevzusuz modern şiirler yerine gaye şiirleri yazınız” ihtarıyla karşılaştığını kaydeder.

Gazete İdarehaneleri:

Hâkimiyet-i Milliye ve Anadolu’da Yeni Gün gazetelerinin idarehaneleri, İstanbul’u terk eden aydınların toplandığı ve Milli Mücadele ruhu etrafında kenetlendiği önemli mahfillerden olmuştur.

Lokantalar ve Kulüpler:

Anadolu Lokantası (Ankara’nın ilk asri lokantası), Teceddüd Lokantası ve Abdullah Efendi Lokantası, “yalnız mideleri değil, ruhları da besleyen” toplanma yerleri olarak anılır. Muallimler Birliği ve mebusların hasbihal ettiği Millet Bahçesi (Şehir Bahçesi) de bu dönemde edebiyatın sosyal yaşamla iç içe geçtiği alanlardır.

GİZLİ BULUŞMA YERLERİ: MEN-İ MÜSKİRAT KANUNU SONRASI

Millî Mücadele döneminde uygulanan Men-i Müskirat Kanunu (İçki Yasağı) nedeniyle içkinin gizlice satıldığı Dayko’nun Tütüncü Dükkânı ve Efe Haydar’ın Meyhanesi gibi yerler de edip ve muharrirlerin devam ettiği gayri resmi mahfiller olmuştur. Yazar Aka Gündüz, bu mekanları romanlarında olay örgüsünün bir parçası olarak kullanmıştır.

ANKARA EDEBİYATI BİR SÜREKLİLİKTİR

Başkent Ankara’nın edebi hayatı, yoktan var edilmiş değil, Selçuklu ve Osmanlı dönemlerine uzanan, tasavvufi ve divan geleneğinden beslenen, halk şairlerini himaye eden köklü bir mirasın devamıdır.

Nitekim Selçuklu ve Osmanlı dönemlerinde şehirde kuvvetli bir tasavvuf ve divan edebiyatı geleneğinin oluştuğu görülür. Bu edebiyat geleneği, çoğu zaman medrese, tekke ve cami gibi mahfillerden beslenmiştir. Bu doğrultuda Ankara, Cumhuriyet döneminden önce pek çok şair yetiştiren kültürel bir muhit olarak karşımıza çıkar. 19. yüzyılın ortalarından itibaren medrese, tekke, cami gibi mahfillere ilave olarak bazı meyhane, han, kahvehane, konak, bağ ve bahçelerin de edebiyat mahfili özelliği kazandığı görülür. Halk şairlerine hami olan Alîşan Bey’in konağı, Müneccim Tepesi mevkiindeki meyhaneler ile Pilâvoğlu Hanı, kaynaklarda zikredilen bu edebiyat mahfillerinden bazılarıdır.

Şehrin Mustafa Kemal Paşa tarafından Millî Mücadele merkezi yapılmasına bağlı olarak Ankara’daki edebiyat hayatı da zenginleşmiştir. Bu dönemde pek çok edibin, Mustafa Kemal Paşa’nın davetiyle Ankara’ya geldiği görülür. Ankara’ya gelen şair ve yazarlar, şehirdeki edebiyat hayatının canlanmasını sağlamışlardır.

Şüphesiz ki Millî Mücadele döneminde Ankara’nın en önemli edebiyat mahfili, Tâceddin Dergâhı’dır. Mehmet Âkif’e uzunca bir süre ikametgâh olan Tâceddin Dergâhı, aynı zamanda İstiklâl Marşı’mızın yazıldığı mekân olması bakımından da mühimdir. Tâceddin Dergâhı, Millî şairimizin Ankara’da bulunduğu süre zarfında Âkif’in merkezi kişiliği etrafında toplaşan pek çok edibin edebî muhitine dönüşmüştür.

Kaynakça: Necati Tonga, “Cumhuriyet Ankarası’nın Devraldığı Edebî Miras: Cumhuriyet Dönemi’ne Kadar Ankara’daki Edebiyat Hayatı ve Edebiyat Mahfilleri”, Ankara Araştırmaları Dergisi, Aralık 2014.

Anadolu’nun tam kalbinde yer alan Ankara, tarihi geçmişi, üniversiteleri ve dinamik edebiyat çevreleriyle çağdaş Türk edebiyatının oluşumunda kilit bir rol oynamıştır.

CUMHURİYET DÖNEMİNDE ANKARA VE EDEBİYATIN BAŞKENT OLUŞU

Ankara’nın edebiyat sahnesindeki önemi, özellikle Cumhuriyet’in ilanıyla birlikte belirginleşmeye başlamıştır. Başkent statüsü kazanması, şehri adeta bir mıknatıs gibi birçok önemli edebiyatçıyı, şairi, düşünürü ve akademisyeni kendine çekmiştir.

Asırlar öncesinde de Ankara’da edebiyat vardı. Günümüz edebiyatı bundan aşağı yukarı yüzyıl öncesinden Ankara merkezli etkilemiştir diyebiliriz.

1920’lerden itibaren Ankara, önemli edebiyat çevrelerinin, dergilerin ve düşünce akımlarının toplanma noktası haline geldi. Bu kültürel ortam, Ankara’yı çağdaş Türk edebiyatının oluşum süreçlerinde aktif ve yönlendirici bir konuma taşımıştır.

ANKARA’NIN KÜLTÜREL ALTYAPISI: YAZAR VE ŞAİRLER İÇİN VERİMLİ ZEMİN

Ankara, sanatçılar için sadece bir yaşam alanı değil, aynı zamanda üretken bir zemin sunan güçlü kurumlara da sahiptir. Bu kurumlar, edebi üretimin desteklenmesinde büyük rol oynamıştır.

Devlet Tiyatroları, Halk Evleri, radyolar, üniversiteler, kütüphaneler ve yayınevleri, yazar ve şairler için önemli bir etkileşim ve yayınlama ortamı yarattı.

Şairlerin, hikâyecilerin ve roman yazarlarının eserlerinde Ankara, sadece bir dekor değil, şehrin ruhu, memuriyet yaşamı ve kentsel atmosferi olarak yer bulmuştur.

ANKARA’DA YAŞAMIŞ ÖNCÜ KALEMLER: EDEBİYATIN YILDIZLARI

Ankara, ya doğumuyla ya da kariyerinin önemli bir bölümünü geçirmesiyle Türk edebiyatına damga vurmuş sayısız isme ev sahipliği yapmıştır.

KLASİKLEŞMİŞ İSİMLER VE MİLLİ MÜCADELE RUHU

Mehmet Âkif Ersoy: Milli Mücadele yıllarında Ankara’da bulunmuş ve İstiklâl Marşı’nı bu topraklarda kaleme alarak şehrin tarihi önemini pekiştirmiştir.

Ahmet Hamdi Tanpınar: Ankara’ya dair kültürel denemeleri ve gözlemleriyle başkentin entelektüel yaşamına ışık tutmuştur.

Yakup Kadri Karaosmanoğlu: Ankara adlı romanında yeni kurulan cumhuriyeti ve cumhuriyetten beklentiler ile hayal kırıklıklarını anlatır.

Halide Edip Adıvar: Millî Mücadele döneminde Ankara’da bulunmuştur. Çeşitli eserlerinde o yıllara ait izlenimlerine yer vermiştir.

ŞİİRDE ANKARA ATMOSFERİ

Ankara, özellikle şiir akımları için bir merkez olmuştur:

Behçet Necatigil: Ankara’da öğretmenlik yapmış, şiirlerinde memuriyet ve şehir yaşamının incelikli atmosferini işlemiştir.

Cahit Sıtkı Tarancı: Devlet memurluğu yaptığı Ankara yıllarının etkisiyle, “Memleket İsterim” gibi önemli şiirlere imza atmıştır.

Ahmet Arif: Uzun yıllar Ankara’da yaşamış ve ölümsüz şiirlerini burada yayımlamıştır.

Attilâ İlhan: Yazarlık kariyerinin kritik dönemlerini Ankara’da geçirerek edebi üretimine yön vermiştir.

Nuri Pakdil: Kudüs şairi Ankara’da kıymetli şiirler kaleme almıştır.

GARİP AKIMI

Orhan Veli Kanık, Oktay Rifat ve Melih Cevdet Anday, Ankara’da Garip Hareketi’nin kurucuları oldu.

İKİNCİ YENİ VE ROMAN EDEBİYATI

İkinci Yeni akımının önemli temsilcileri de Ankara’da bulunmuş ve buradaki edebi çevrelerle etkileşim halinde olmuşlardır.

Turgut Uyar, Edip Cansever, Cemal Süreya, Sezai Karakoç ile Ece Ayhan. Bu şairler, Ankara’daki kültürel ortamın zenginliğinden beslenmiştir.

Yusuf Atılgan, Adalet Ağaoğlu ve Erendiz Atasü. Bu isimler, roman ve öykü çalışmalarına Ankara’da yön vermiş, modern Türk romanının gelişimine katkıda bulunmuştur.

YAŞAR KEMAL

Edebiyatın usta isimlerinden Yaşar Kemal’i daha Türkiye tanımadan Ankara tanımıştı. Milli Kütüphane’ye Adana’dan derlemeler taşıdığı günlerde Ulus’ta yaşamış, Hasanoğlan’da konferans dahi vermiştir.

ANKARA EDEBİYAT GELENEĞİ GÜNÜMÜZDE NASIL YAŞIYOR?

Ankara’nın edebiyat geleneği günümüzde de hız kesmeden devam etmektedir.

Şehirdeki köklü üniversiteler, edebiyatın akademik düzeyde tartışıldığı ve üretildiği ana merkezlerdir.

Bugün de Ankara’da yaşayan birçok yazar, şair ve akademisyen, yazı atölyeleri, kültür-sanat etkinlikleri ve yayın faaliyetleri aracılığıyla bu zengin geleneği sürdürmekte ve yeni eserler üretmektedir.

Ankara, geçmişten bugüne Türk edebiyatının atardamarlarından biri olmaya devam ediyor. Bu köklü kültürel miras, başkentin sadece siyasi değil, aynı zamanda edebi kimliğini de ortaya koymaktadır.

İlginçtir, edebiyat dünyasında var olmak için Ankara’da çırpınıp sonrasında İstanbul’a kapağı atan kimileri, yahut İstanbul yayınlarında bir şekilde yer bulanlar sonrasında başkentte edebiyatın olmadığını söyleyip tepeden bakan sözler sarf etmektedir. İşte bu da Ankara’nın edebiyatta aldığı ihanetlerden biridir.

Elbette, Ankara edebiyatında yetişenlerin hepsine de doğru demek yanlış olur.

Öte yandan yukarıda sayamadığımız ve Ankara’da birçok edebi eserler vermiş isimleri de yâd ediyoruz.