Ana Sayfa Arama Yazarlar
Üyelik
Üye Girişi
Yayın/Gazete
Yayınlar
Kategoriler
WhatsApp
Sosyal Medya

Maarifin kaybolan ruhu: Diploma mı, şahsiyet mi?

Doç. Dr. Özgür Çark yazdı: Muallimlik, geçim vasıtası olmanın ötesinde, insana ve hakikate karşı üstlenilmiş bir ahlâkî mesuliyettir. Dersin zille başlayıp zille bitmediği, talebenin yalnızca numarasıyla değil derdiyle de tanındığı bir anlayıştır bu.

Doç. Dr. Özgür Çark yazdı: Muallimlik, geçim vasıtası olmanın ötesinde,

Bir milletin istikbalini anlamak istiyorsanız mekteplerine bakınız. Zira mektepler yalnızca bilgi öğretilen binalar değil, yığınları medeniyete taşıyan insan tasavvurunun ete kemiğe büründüğü irfan ocaklarıdır. Orada yalnızca matematik, tarih yahut edebiyat öğretilmez; insanın kendisine, kendisini var edene, cemiyete ve kâinata karşı vazifeleri de şekillenir. Ne var ki bugün maarifimizin en mühim meselesi, ne kadar öğrettiğimizden ziyade, niçin ve nasıl bir insan yetiştirdiğimizdir.

Nurettin Topçu merhumun Türkiye’nin Maarif Davası, anlayabilenler ya da böyle bir derdi olanlar için yalnızca bir seminer veya eğitim kitabı değil, muallimlik mesuliyetinin vicdanlarda yeniden muhasebesini hatırlatan bir rehberdir.

Topçu; mektebi ruh terbiyesinin merkezi, muallimi ise insanın iç dünyasına istikamet veren bir şahsiyet olarak ele alan yaklaşımı ile bizleri bugünkü eğitim anlayışımızı sorgulamaya davet eder.

Sadece Topçu değil, Mahir İz’in muallimlik hayatından süzülen ahlâkî hassasiyet, Cemil Meriç’in irfan arayışı ve Sezai Karakoç’un medeniyet dirilişi fikri de aynı hakikatin farklı cephelerini aydınlatır: bu ışığın tezâhürü “maarif, insanı yalnızca bir mesleğe değil, bir mânâya hazırlamalıdır” mefkuresinde parıldar.

Bu isimlerini saydığımız aydınlık cephenin ölçü ve tarifine göre muallim için sınıfa girmek, bir mabedin eşiğinden geçmek gibidir. Abdestsiz derse girmemeye gayret etmek, öğretmenin yalnızca anlattıklarından değil, hâlinden de mesul olduğunu bilmesidir.

Böyle bir aydınlığın pervanesi olan talebe ise, kelimenin ruhuna uygun olarak talep eden, isteyen, arzulayan insandır. Hoca ise bilgiyi nakleden bir vasıtadan ibaret değil; hakikate giden yolu gösteren, yaşayışıyla örnek olan bir rehberdir. İdealinde; maaşının bir kısmını iaşesine, bir kısmını kitaba, bir kısmını tasadduka ayırabilen; ücret hesabı yapmadan gençlerle buluşabilen, onların yalnızca mesleklerine değil şahsiyetlerine de emek veren bir muallimlik vardır.

Muallimlik, geçim vasıtası olmanın ötesinde, insana ve hakikate karşı üstlenilmiş bir ahlâkî mesuliyettir. Dersin zille başlayıp zille bitmediği, talebenin yalnızca numarasıyla değil derdiyle de tanındığı bir anlayıştır bu.

Mahir İz’in hayatında müşahede ettiğimiz hocalık, sınıfın duvarlarına sığmayan bir gönül terbiyesidir. Muallimin sözü ile özü arasındaki mesafe açıldığında, anlattığı en yüksek hakikatler dahi tesirini kaybeder. Çünkü talebe, hocasının yalnızca ne bildiğine değil, bildiğiyle nasıl yaşadığına da bakar. İşte töreli maarif, öğretmenin meslekî yeterliliğini ahlâkî şahsiyetinden ayrı düşünmeyen; ilmi emanet, talebeyi mesuliyet bilen bir terbiyeyi esas alır.

Çünkü bilmek, evvela kendini bilmekle başlar. Yunus’un asırlardır gönüllerimize nakşettiği kendini bilme hikmeti, bugün belki de en fazla muhtaç olduğumuz derstir. Kâinat kitabını okuyabilmek için önce zübde-i âlem olan insanı okumak gerekir. Âlemi anlamanın yolu Âdem’i anlamaktan geçer. Bütün bunların ahlâkî ufkunda ise güzel ahlâkın en mükemmel numunesi olan Peygamber Efendimiz’in (a.s.) hayatı vardır. O’nun öğrettiği edep, merhamet, adalet ve mesuliyet, maarifimizin ruhuna sinmedikçe bilgi, hikmete dönüşemez!

Peki bugün ne yapıyoruz?

Çocuklarımızı daha okul öncesinden başlayarak sınavlara, notlara, sertifikalara ve diplomalara hazırlıyoruz. Başarıyı çoğu zaman rakamlarla, itibarı unvanlarla, insanın kıymetini makamıyla hatta tükettiği markalarla ölçüyoruz. Kariyer bugünün dünyasında kendini geliştirmek, başta kendine ve sonrasında başkalarına faydalı olmak değil, onların üzerine basarak yükselmek şeklinde telakki ediliyor. Her gencin üniversiteye gitmesini neredeyse mecburiyet sayarken maharetin, zanaatın, alın terinin ve meslek ahlâkının itibarını ihmal ediyoruz. Hâlbuki bir milletin yalnızca diplomalı insanlara değil; işini hakkıyla yapan, sözünün eri, vicdanlı, fütüvvet ehli diri insanlara ihtiyacı vardır. Ahîliği sadece yılın belli günlerinde yenilen etli pilav zannediyoruz…

Bu zihniyetin kültürel tezahürleri de düşündürücüdür. Okul öncesi müsamerelerinden mezuniyet balolarına, üniversite şenliklerinden festival organizasyonlarına kadar uzanan bazı faaliyetlerde, kendi medeniyetimizin edep ve estetik ölçülerinden uzaklaşıldığını görüyoruz. Elbette eğlenmek, sanatla buluşmak, sevinci paylaşmak insanî ihtiyaçlardır. Mesele eğlenmek değil; neyi, nasıl ve hangi değerler üzerine bina ederek kutladığımızdır. Kendi musikisini, sanatını, zarafetini ve töresini ihmal eden bir maarifin millîlik iddiası ne kadar sahici olabilir?

Bu bakımdan Türkiye Yüzyılı Maarif Modeli’nin erdem, değer, eylem ve millî şahsiyet vurgusu mühim bir istikamet arayışıdır. Ancak bir eğitim modeli, yalnızca müfredat metinlerinde yaşayamaz. Onu hayata geçirecek olan muallimin zihniyeti ve örnekliğidir. Yeniliğe dair her teklifi peşinen reddetmek ne kadar yanlışsa, millî ve manevî köklere yönelen her teşebbüsü ideolojik yaftalarla mahkûm etmek de o kadar yanlıştır. Yapılması gereken, tenkidi ilmî zeminde sürdürmek ve değerleri sınıfın gündelik hayatına taşımaktır.

Maarifin bu zihnî bağımlılığı yükseköğretimde daha girift bir hâl almaktadır. Cemil Meriç’in Bu Ülke boyunca bizi yüzleşmeye çağırdığı taklitçilik meselesi, bugün akademik dünyanın değerleme sistemlerinde de karşımıza çıkıyor. Batı’nın ilminden istifade etmek başka, onun kurduğu her ölçüyü mutlak hakikat saymak başkadır. İlmî evrensellik, fikrî teslimiyet demek değildir!

Bugün akademik yükseltilme ölçütlerinde kimi uluslararası indekslerin neredeyse tartışılmaz birer itibar makamına dönüştürülmesi, üzerinde ciddiyetle durulması gereken bir meseledir. Kamu kaynaklarıyla üretilen araştırmaların bazı ticari yayınevlerine yayın ücretleri ödenerek aktarılması, ardından aynı yayınlara erişmek için abonelik bedellerinin ödenmesi nasıl bir ilim iktisadıdır?

Daha düşündürücü olan, bu düzenin yalnızca mağduru değil, kendi koyduğumuz kurallarla devam ettiricisi hâline gelmemizdir.

İlmî istiklâl, yalnızca kendi üniversitelerinde araştırma yapmak değil, üretilen bilginin kıymetini tayin edecek ölçüleri de geliştirebilmektir! Başkalarının kurduğu ilmî ölçülere bütünüyle mahkûm olan bir yükseköğretimin fikrî hürriyetinden ne derece söz edilebilir?

Elbette ilmî çalışmanın evrensel ölçüleri, hakemlik esasları ve uluslararası niteliği vazgeçilmezdir. Ancak bir araştırmanın kıymeti, yalnızca hangi indekste tarandığıyla değil; hangi meseleyi çözdüğü, hangi hakikati ortaya çıkardığı ve insanlığa ne kattığıyla da ölçülmelidir. Kendi meselelerini araştırmaya değer bulmayan, kendi ilmî müesseselerine itibar kazandıramayan bir akademik nizamın, medeniyet iddiasını taşıması güçtür.

Üstelik bu tenkit yalnızca bize mahsus değildir. UNESCO’nun açık bilim yaklaşımı bilginin erişilebilirliğini savunurken, uluslararası DORA bildirgesi de ilmî çalışmaların yalnızca yayımlandıkları derginin itibarıyla (impact factor-etki faktörü) değerlendirilmesine karşı çıkmaktadır. Öyleyse kendi üniversitelerimiz neden bilimsel niteliği, toplumsal faydayı ve özgün katkıyı merkeze alan daha bağımsız değerlendirme usulleri geliştirmesin?

TR Dizin gibi millî ilmî altyapılarımızın niteliğini ve uluslararası görünürlüğünü yükseltmek dururken, neden kendi kıymet hükümlerimizi sürekli başkalarının cetveliyle tayin edelim?

Burada bahsettiğimiz; dünyaya kapanmak değil, dünyaya kendi şahsiyetimizle açılmaktır. Sezai Karakoç’un diriliş fikrinden öğrendiğimiz üzere medeniyet, başkalarının suretini taklit ederek değil, kendi ruh köklerinden yeniden neşvünema bularak yükselir. Maarif de böyledir: Köklerinden kopmadan yenilenebilen, evrensel ilme açık fakat zihnen müstakil bir anlayışa muhtaçtır.

Nihayetinde mesele, kaç üniversite açtığımız, kaç diploma verdiğimiz yahut kaç makale yayımladığımız meselesinden ibaret değildir. Asıl mesele, ilimle ahlâkı, bilgiyle hikmeti, meslekle mesuliyeti yeniden buluşturabilmektir. Zira töreli maarifin gayesi yalnızca bilen insan değil; bildiğinin hakkını veren, öğrendiğini ahlâka, ahlâkını amele, amelini cemiyetin hayrına tahvil eden şahsiyet yetiştirmektir.

Bizim ihtiyacımız not avcılığı değil, hakikat arayıcılığıdır. Çünkü bir milletin gerçek yükselişi, diplomalarının çokluğuyla değil, yetiştirdiği insanların şahsiyetiyle ölçülür. Vesselam…

Doç. Dr. Özgür Çark

Bolu Abant İzzet Baysal Üniversitesi